دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه ۱۱ شهریور گفت کارزار نظامی جدید علیه ایران مدت «خیلی طولانی» ادامه نخواهد داشت اما ایالات متحده آماده است در هر زمان ایران را هدف حملات نظامی قرار دهد. رئیسجمهور ایالات متحده در گفتوگو با خبرنگاران در دفتر بیضی کاخ سفید تأکید کرد که «رژیم ایران، روز به روز ضعیفتر میشود». دونالد ترامپ گفت ایران در تلاش بوده است موشکی بسازد که در تنگه هرمز مینهای دریایی رها میکند و آمریکا آن را منهدم کرده است. او همچنین گفت ایران در حال تلاش برای بازسازی سامانههای راداری و موشکی خود بوده که این سامانهها نیز در حملات آمریکا هدف قرار گرفتهاند. رئیسجمهور آمریکا با اشاره به موارد بالا گفت: «ما تمام تجهیزات جدیدی را که آنها تلاش کرده بودند در امتداد تنگه هرمز بسازند، از بین بردیم؛ بخشی دفاعی و بخشی تهاجمی بود… حمله دیشب بسیار سنگین بود و ما آمادهایم هر زمان که بخواهیم، حمله دیگری انجام دهیم.» ارتش ایالات متحده شامگاه سهشنبه نقاط مختلفی در استانهای جنوبی ایران را هدف حملات هوایی قرار داد. مقامهای ایرانی میگویند بر اثر این حملات دهها نفر از جمله غیرنظامیان کشته و زخمی شده اند. در واکنش، ارتش ایالات متحده در بیانیهای کوتاه تأکید کرد که هرگز غیر نظامیان را هدف قرار نمیدهد. کشته شدن «۱۵ نفر» در حمله آمریکا؛ ترامپ میگوید در پی وادار کردن تهران به مذاکره نیست نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بامداد چهارشنبه در واکنش به این حملات آمریکا، حملات موشکی و پهپادی را علیه اهدافی در چند کشور منطقه انجام دادند و بر اساس گزارشها، بحرین و کویت از جمله کشورهای حوزۀ خلیج فارس بودند که هدف این حملات قرار گرفتند. ایران همچنین نقاطی در اردن و اقلیم کردستان عراق را هدف قرار داد. دور تازه درگیریها وقتی آغاز شد که ارتش آمریکا شامگاه یکشنبه مواضع سپاه پاسداران در جزیره لارک را بمباران کرد و ایران نیز در مقابل به محل استقرار نیروهای آمریکایی در اردن حمله کرد.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، و دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت ونزوئلا، روز چهارشنبه ۱۱ شهریور یک توافق نفتی را در کاراکاس امضا کردند که بر اساس آن ایالات متحده کنترل بیشتر ذخایر نفت ۶۵ میلیارد بشکهای ونزوئلا به دست میآورد. این میزان حدود یکپنجم ذخایر عظیم نفتی ونزوئلا را شامل میشود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این توافق را «بزرگترین معامله نفتی در تاریخ جهان» توصیف کرده است. بر اساس این توافق، آمریکا به ۱۷ میدان نفتی ونزوئلا دسترسی ترجیحی خواهد داشت؛ تأسیساتی که برخی از آنها پیشتر در اختیار شرکتهای روسی و چینی بودهاند. وزیر انرژی آمریکا پیشبینی کرده است تولید نفت ونزوئلا تا پایان دهه جاری به بیش از دو میلیون بشکه در روز برسد؛ حدود دو برابر سطح تولید در ژانویه، زمانی که نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو را سرنگون کردند و دلسی رودریگز قدرت را در دست گرفت. همزمان آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، به شبکه فاکسنیوز گفت که نفت حاصل از توافقی که با ونزوئلا منعقد شده است، احتمالاً در ماه نوامبر وارد ذخایر نفتی ایالات متحده خواهد شد. دونالد ترامپ روز ۸ شهریور وعده داد که نفت حاصل از توافق آمریکا با ونزوئلا برای بازسازی ذخایر راهبردی نفت آمریکا مورد استفاده قرار خواهد گرفت. این توافق با انتقادهایی نیز روبهرو شده و منتقدان دولت رودریگز را به واگذاری حاکمیت ونزوئلا بر منابع نفتی خود متهم کردهاند. دولت ونزوئلا در مقابل میگوید این توافق به این کشور برای بهرهبرداری از ظرفیتهای انرژی و جذب سرمایهگذاری کمک خواهد کرد. امضای قراردادهای دو شرکت بزرگ نفتی با ونزوئلا همزمان با امضای قرارداد میان واشینگتن و کاراکاس، شرکت انرژی آمریکایی شورون و شرکت ایتالیایی اِنی توافقهای مهمی را با ونزوئلا امضا کردند که بر اساس آنها، این دو شرکت متعهد به توسعه گسترده پروژههای نفتی با هدف افزایش تولید نفت این کشور عضو اوپک شدهاند. امضای این توافقها تازهترین تلاش شرکتهای خصوصی باسابقه در ونزوئلا برای کمک به احیای صنعت نفت بحرانزده این کشور محسوب میشود. صنعت نفت ونزوئلا در حال حاضر حدود ۱٫۲۵ میلیون بشکه در روز تولید میکند که فاصله زیادی با رکورد تولید ۳ میلیون بشکه در روز این کشور در اواخر دهه ۱۹۹۰ دارد. کلودیو دسکالزی، مدیرعامل انی، در جریان این مراسم که در کاخ ریاستجمهوری میرافلورس در کاراکاس برگزار شد، گفت: «آنچه ما نیاز داریم فقط امضای کاغذها نیست؛ ما به بشکههای نفت نیاز داریم.» بیشتر شرکتهای بزرگ نفتی طی سالهای گذشته از سرمایهگذاری عمده در ونزوئلا خودداری کرده و پس از ملیسازی سال ۲۰۰۷ از این کشور خارج شدند. صنعت نفت ونزوئلا همچنین به دلیل کمبود سرمایهگذاری، سوءمدیریت و تحریمهای اعمالشده از سوی آمریکا با مشکلات جدی مواجه است. آمریکا اکنون هدایت طرحی برای ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری در صنعت نفت ونزوئلا را بر عهده دارد؛ طرحی که به گفته مقامها قرار است تولید نفت این کشور را طی سالهای آینده دو برابر کند. مایک ویرث، مدیرعامل شورون، گفت این شرکت نهتنها به اجرای این پروژهها متعهد است، بلکه قصد دارد بر یک قرن پیشرفت و فعالیت خود در ونزوئلا نیز بیفزاید. شورون حتی پس از آنکه دیگر شرکتهای بزرگ نفتی در پی مصادره داراییهایشان در دوره ریاستجمهوری هوگو چاوز از ونزوئلا خارج شدند، حضور مستمر خود را در این کشور حفظ کرده است.
قیمت ارزهای خارجی در ایران روز چهارشنبه ۱۱ شهریور و ساعاتی پس از دور جدید حملات آمریکا، رکورد تازهای ثبت کرد و قیمت یورو، پول واحد اروپایی، برای نخستین بار از مرز ۲۵۵ هزار تومان گذشت. همزمان، اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا وعده داد که تمامی ارتباطات اقتصادی ایران با جهان را قطع خواهد کرد. وبسایتهای اعلام نرخ ارز قیمت دلار از جمله «نوسان»، قیمت دلار آمریکا را بیش از ۲۲۰ هزار تومان گزارش کردند. قیمت درهم امارات هم به بیش از ۶۰ هزار تومان رسیده است. افزایش قیمت نرخ ارزهای خارجی در بازار آزاد ایران از زمان اعلام امارات در قطع روابط مالی با ایران و آغاز برنامهٔ فشار اقتصادی آمریکا موسوم به «عملیات طرد اقتصادی» شدت گرفته است. در دو هفته اخیر پول ملی ایران در مقابل ارزهای عمده خارجی بیش از ۱۰ درصد دیگر از ارزش خود را از دست داده است. روز چهارشنبه قیمت سکه طلای موسوم به «امامی» هم با وجود کاهش جهانی قیمت طلا، ۲۲۴ میلیون تومان گزارش شد. عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، روز ۱۰ شهریور ادعای کمبود منابع ارزی و احتمال فروپاشی اقتصاد ایران را رد کرد و گفت بانک مرکزی آماده است برای مهار بازار تا دو میلیارد دلار ارز عرضه کند. بسنت: پیام من به همه این است که از ایران دوری کنند اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز چهارشنبه به شبکه فاکسنیوز گفت شرکتهای هواپیمایی، صنعت کشتیرانی و داراییهای دیجیتال میتوانند از اهداف احتمالی تحریمهای جدید ایالات متحده باشند. او در واکنش به سوالی درباره حمایت احتمالی روسیه از جمهوری اسلامی در جریان کارزار تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا به ایران، گفت: «پیام من به همه این است: دور بمانید. همه ما میخواهیم این درگیری پایان پیدا کند و سریعترین راه برای این کار این است که هیچکس از این رژیم حمایت نکند.» بسنت با تأکید بر اینکه وزارتخانهاش تمام ارتباطات ایران با دنیای خارج را قطع خواهد کرد، افزود: «ما اختیارات جدیدی برای وزارت خزانهداری ایجاد کردهایم تا در حوزههای هوانوردی، دریایی و داراییهای دیجیتال تحریم اعمال کند.» وزیر خزانهداری آمریکا در ادامه درباره ایران هشدار داد: «ما به دوستان و دشمنان میگوییم: با این رژیم شرور معامله نکنید. ما میدانیم شما چه کسی هستید. خودتان هم میدانید چه کسی هستید. و اگر مجبور شویم، کسبوکارتان را تعطیل خواهیم کرد.» کشته شدن «۱۵ نفر» در حمله آمریکا؛ ترامپ میگوید در پی وادار کردن تهران به مذاکره نیست او روز سهشنبه نیز در حاشیه نشست وزیران و مقامهای ارشد مالی گروه ۲۰ که به میزبانی آمریکا برگزار شد، خبر داد ایالات متحده این هفته تحریمهایی علیه یک بانک مرتبط با ایران اعلام خواهد کرد و همچنین در حال بررسی هدف قرار دادن شرکتهای لیزینگ هواپیما و سایر نهادهایی است که با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همکاری تجاری دارند. وزارت خزانهداری آمریکا از روز دوم شهریور کارزار اقتصادی جدیدی علیه ایران با عنوان « عملیات طرد اقتصادی » را آغاز کرده است. این در حالی است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از اعلام پایان حملات هوایی سه شنبه شب به جنوب ایران، در شبکه اجتماعی خود نوشت برخلاف برخی گزارشها قصد نندارد ایران را مجبور کند پای میز مذاکره بیاید. در روزهای اخیر مقامهای ارشد جمهوری اسلامی ازجمله مسعود پزشکیان خواستار بازگشت آمریکا به تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد شدهاند و گفتهاند در این صورت، تهران نیز حاضر است به تعهدات متقابل خود برگردد. با این حال رئیسجمهور ایالات متحده بازگشت به این تفاهمنامه را رد کرده است.
شرکت داروسازی نوو نوردیسک عرضهٔ قرصی داروی کاهش وزن «ویگووی» با نسخهٔ پزشک را در آلمان آغاز کرد. عرضهٔ این دارو از روز سهشنبه ۱۰ شهریور آغاز شد و آلمان نخستین کشور عضو اتحادیهٔ اروپا است که نسخهٔ قرصی ویگووی در آن به بازار میآید. این دارو پیشتر در آمریکا، بریتانیا و امارات متحده عربی عرضه شده بود. قرص ویگووی مانند نسخهٔ تزریقی آن حاوی «سماگلوتاید» از خانوادهٔ داروهای موسوم به GLP-1 است که با تأثیر بر اشتها و احساس سیری به کاهش مصرف غذا و وزن کمک میکند. سماگلوتاید همان مادهٔ مؤثر داروی «اوزمپیک» است که استفاده از آن برای کاهش وزن رواج یافته است. اوزمپیک در اصل برای درمان دیابت نوع دو ساخته شده، در حالی که ویگووی مشخصاً برای کنترل وزن در افراد واجد شرایط تأیید شده است. دیگر نام شناختهشدهٔ این حوزه، «مونجارو»، محصول شرکت آمریکایی الای لیلی است که بهجای سماگلوتاید حاوی «تیرزپاتاید» است. تیرزپاتاید علاوه بر GLP-1 بر یک مسیر هورمونی دیگر به نام GIP نیز اثر میگذارد و مانند ویگووی تزریقی معمولاً هفتهای یک بار تزریق میشود. اهمیت محصول تازهٔ نوو نوردیسک در این است که برای دریافت این نوع درمان دیگر الزاماً نیازی به تزریق هفتگی نیست. قرص ویگووی روزی یک بار مصرف میشود، هرچند استفاده از آن شرایط دقیقی دارد و فقط هم با نسخهٔ پزشک قابل تهیه است. کمیسیون اروپا در ماه ژوئیه مجوز نسخهٔ خوراکی ویگووی را صادر کرد. این دارو برای بزرگسالان دارای شاخص تودهٔ بدنی یا BMI برابر ۳۰ و بیشتر، یا افراد دارای شاخص تودهٔ بدنی بین ۲۷ تا ۳۰ که دستکم یک مشکل مرتبط با اضافهوزن، مانند فشار خون بالا، دیابت نوع دو، اختلال چربی خون یا بیماری قلبیعروقی دارند، تأیید شده است. پژوهشهای تازه: داروهای کاهش وزن خطر سرطان پستان را تا ۳۰ درصد کاهش میدهند قرص چقدر در کاهش وزن مؤثر است؟ در یک کارآزمایی بالینی که نتایج آن در نشریهٔ پزشکی «نیوانگلند» منتشر شده، افرادی که روزانه ۲۵ میلیگرم سماگلوتاید خوراکی دریافت کردند، پس از ۶۴ هفته بهطور متوسط ۱۳.۶ درصد از وزن اولیهٔ خود را از دست دادند. کاهش وزن در گروه دریافتکنندهٔ دارونما ۲.۲ درصد بود. این پژوهش که شرکت نوو نوردیسک هزینهٔ آن را تأمین کرده بود، روی ۳۰۷ فرد دارای چاقی یا اضافهوزن انجام شد. پژوهشگران همچنین گزارش کردند که عوارض گوارشی در ۷۴ درصد دریافتکنندگان سماگلوتاید مشاهده شد، در حالی که این عوارض در گروه دارونما حدود ۴۲ درصد بود. تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست و درد شکمی از جمله عوارض شناختهشدهٔ سماگلوتاید و دیگر داروهای این خانواده هستند. بر اساس گزارش رویترز، قیمت قرص ویگووی در آلمان بسته به دوز متفاوت است و شرکت سازنده میگوید بهای آن در سطحی مشابه نسخهٔ تزریقی این دارو خواهد بود که هزینهٔ ماهانهاش حدود ۱۷۰ تا ۲۸۰ یورو است. نام اوزمپیک و مونجارو در ایران نیز بهویژه برای کاهش وزن شناخته شده است، اما وجود این نامها در بازار غیررسمی را نباید با عرضهٔ رسمی آنها در شبکهٔ دارویی کشور یکی دانست. محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و داروی ایران، پاییز سال گذشته گفته بود برند اوزمپیک در ایران به ثبت رسیده و کد رسمی دارویی دارد، اما تا آن زمان واردات رسمی آن انجام نشده بود. بهگفتۀ او، برند مونجارو نیز در ایران ثبت نشده بود. سازمان غذا و دارو پیشتر دربارهٔ نمونههای مونجارو که به شکل قاچاق و از طریق بازار غیررسمی عرضه میشدند هشدار داده بود. با این حال، خود مواد مؤثر این داروها اکنون با نامهای تجاری دیگری در ایران در دسترساند. از جمله شرکت سیناژن داروی «اسپارتینا» حاوی تیرزپاتاید، همان مادهٔ مؤثرهٔ مونجارو، را به شکل تزریق هفتگی عرضه کرده است. سماگلوتاید نیز با چندین نام تجاری در فهرست دارویی ایران وجود دارد و شرکت کوبل دارو امسال فرآوردهای با نام «ولوریتا» را حاوی این ماده وارد بازار ایران کرده است. بنابراین سماگلوتاید و تیرزپاتاید برای بیماران و مصرفکنندگان ایرانی کاملاً ناشناخته نیستند، اما فرآوردهای که اکنون در آلمان عرضه شده، شکل خوراکی ویگووی است. عرضهٔ قرص ویگووی بخشی از مرحلهٔ جدید رقابت نوو نوردیسک و الای لیلی در بازار بزرگ داروهای چاقی است که تحلیلگران ارزش آن را تا سال ۲۰۳۰ بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار در سال پیشبینی میکنند. الای لیلی نیز داروی خوراکی خود با نام «فاندایو» و مادهٔ مؤثر «اورفورگلیپرون» را در ماه اوت در بریتانیا عرضه کرد. این دارو با مونجارو متفاوت است و حاوی تیرزپاتاید نیست. فاندایو اکنون در بیش از ۴۰ بازار دیگر در دست بررسی نهادهای نظارتی است. لاغری بدون دارو؛ راهکارهای علمی برای کاهش وزن بدون هزینهٔ بالا
دولت آلمان بهطور رسمی روسیه را به دست داشتن در یک «حملهٔ هیبریدی» نافرجام با استفاده از یک پهپاد حامل مواد منفجره به فرودگاه راهبردی شهر لایپزیگ در ماه اوت متهم کرد و از اقدامات متقابل دیپلماتیک خبر داد. وزیر خارجهٔ آلمان عصر سهشنبه ۱۰ شهریور در یک کنفرانس خبری با اعلام این موضوع گفت آلمان در واکنش، اواخر ماه جاری میلادی، سپتامبر، کنسولگری روسیه در شهر بن، پایتخت پیشین آلمان غربی، را تعطیل و قرارداد مربوط به «خانهٔ روسیه» در برلین، یک مرکز فرهنگی روسیه، را لغو خواهد کرد. یوهان وادهفول افزود: «ما کنترل ورود اتباع روسیه به آلمان را تشدید میکنیم» و برلین پیشنهاد خواهد کرد افراد روس بیشتری در فهرست تحریمهای اتحادیهٔ اروپا قرار گیرند. همزمان، سفیر روسیه در برلین به وزارت خارجه احضار شد. آلمان که از اوکراین در جنگ با روسیه حمایت میکند، طی ماههای اخیر بارها از مشاهدهٔ پهپادهای مشکوک بر فراز مراکز نظامی و صنعتی خبر داده است. اما حادثهٔ فرودگاه «لایپزیگ/هاله» نگرانیها را افزایش داد، زیرا پهپادی که در آنجا در نزدیکی یک هواپیمای باری اوکراینی پیدا شد حامل مواد منفجره بود. این فرودگاه در شرق آلمان نقش مهمی در انتقال کالاهای نظامی، از جمله برای ارتش آلمان و متحدان ناتو، دارد و همچنین پایگاه شرکت هواپیمایی اوکراینی «آنتونوف» است. برلین میگوید این حمله که در ۱۳ مرداد رخ داد و موجب اختلال در پروازهای فرودگاه لایپزیگ شد، بخشی از یک کارزار بلندمدت عملیات بیثباتکنندهٔ روسیه علیه اروپا بوده است. الکساندر دوبرینت، وزیر کشور آلمان، در کنفرانس خبری مشترک با وزیر خارجه، گفت: «مجموع تحقیقات پلیس، الگوهای ارتکاب این جرایم و یافتههای اطلاعاتی، مسئولیت روسیه در حملهٔ نافرجام به فرودگاه لایپزیگ را ثابت میکند.» او افزود: «ما حادثهٔ لایپزیگ را بهصورت مجزا نمیبینیم، بلکه آن را در چارچوب دیگر اقدامات هیبریدی بررسی میکنیم. ما بر این باوریم که آلمان هدف حملات هیبریدی بیشتری از سوی روسیه خواهد بود.» یوهان وادهفول هم تأکید کرد که «این حادثه با الگوی گستردهتر عملیات هیبریدی روسیه در اروپا مطابقت دارد.» بهگزارش رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی، سرگئی نچایف، سفیر روسیه در آلمان، تقریباً همزمان با اعلام این تصمیمها در وزارت خارجهٔ آلمان در برلین دیده شد. سفارت روسیه بعداً اعلام کرد که او اتهام دست داشتن روسیه در حادثهٔ لایپزیگ را «بیاساس، پوچ و مغایر با عقل سلیم» دانسته است. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ساعاتی بعد از کنفرانس خبری مقامهای ارشد آلمان، در اظهاراتی تلویزیونی، اقدام برلین را برای اعمال تحریمها «اشتباهی دیگر، و اشتباهی جدی» خواند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز گفت مقامهای آلمانی شواهدی ارائه نکردهاند و مدعی شد که «آلمان در مسیر تشدید بیشتر تنش حرکت میکند.» ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجهٔ روسیه، هم مدعی شد که آلمان «بهانهای ساخته است» تا مرکز «خانهٔ روسیه» را تعطیل کند و «مسکو به تمام تصمیمهای ضدروسی پاسخ خواهد داد». این اتهام در شرایطی مطرح شده که نگرانیها دربارهٔ عملیات هیبریدی روسیه و احتمال تلاش ولادیمیر پوتین برای آزمودن عزم ناتو از طریق حملات متعارفتر، از جمله حملهٔ احتمالی به اعضای بالتیک این ائتلاف، همچنان ادامه دارد. منابعی که با جزئیات سفر جان رتکلیف ، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیآیای)، به مسکو آشنا هستند، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی و دیگر رسانهها گفتهاند که دستکم یکی از اهداف سفر او به مسکو برای دیدار با مقامهای اطلاعاتی روسیه در سوم شهریور، هشدار به روسیه دربارهٔ حمله به کشورهای عضو ناتو بوده است. حمایت ناتو از آلمان بعد از حادثهٔ فرودگاه لایپزیگ/هاله، ناتو و اتحادیهٔ اروپا بهسرعت حمایت خود را از آلمان اعلام کردند و گفتند اقدامات روسیه آنها را مرعوب نخواهد کرد و باعث کاهش حمایتشان از اوکراین نخواهد شد؛ کشوری که اکنون در پنجمین سال تهاجم تمامعیار روسیه از خود دفاع میکند. مارک روته، دبیرکل ناتو، با اعلام «همبستگی کامل» با اوکراین، گفت این ائتلاف «به تقویت توانایی خود برای بازدارندگی و دفاع از همهٔ اعضا در برابر هرگونه تهدید، از جمله اقدامات مخربی مانند آنچه در لایپزیگ و نقاط دیگر مشاهده شده، ادامه خواهد داد.» روته در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «تلاشهای روسیه برای ارعاب ما، تضعیف وحدت ما و کاهش ارادهٔ ما برای حمایت از اوکراین بیهوده است و شکست خواهد خورد. حمایت ما از اوکراین تزلزلناپذیر است، همانگونه که تعهد محکم ما به دفاع جمعی ناتو نیز چنین است.» اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز در شبکهٔ ایکس نوشت اتحادیهٔ اروپا «همبستگی کامل» خود را با آلمان اعلام میکند و تأکید کرد که «حملات هیبریدی بدون پاسخی روشن باقی نخواهند ماند.» فون در لاین افزود: «روسیه در تلاش است در جوامع ما بیاعتمادی و ترس ایجاد کند. اما شکست خواهد خورد. و ما تا هر زمانی که لازم باشد در کنار اوکراین خواهیم ایستاد.» او تأکید کرد که وزیران خارجهٔ اتحادیهٔ اروپا در نشست خود در ایرلند در روزهای اول و دوم سپتامبر، «تحریمهای بیشتری» علیه مسکو آماده خواهند کرد. اتحادیهٔ اروپا پیشتر تحریمهای جدیدی را علیه دستکم هزار و ۶۰۰ فرد و نهاد روسی که عمدتاً در بخش نظامی روسیه فعالیت دارند، آماده کرده است. پیشنهاد شده کشورهای عضو اتحادیهٔ اروپا در ماه اکتبر به اتفاق آرا این افراد و نهادها را در فهرست سیاه قرار دهند. قرار است چهارشنبه ۱۱ شهریور، سفیران اتحادیهٔ اروپا ۱۰ فرد روسی و ۱۷ نهاد را که در ربودن کودکان اوکراینی دست داشتهاند، تحریم کنند و ممنوعیتهای مسدود کردن داراییها و صدور ویزا را که اتحادیهٔ اروپا از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در فوریهٔ ۲۰۲۲ علیه بیش از سه هزار فرد و نهاد اعمال کرده است، تمدید کنند. افزایش حملات ترکیبی روسیه؛ بیش از«۵۰ عملیات تخریبی» در ۱۳ کشور اروپایی
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش تازهاش به شورای حکام این نهاد با ابراز نگرانی از تداوم دسترسی نداشتن به تأسیسات هستهای ایران اعلام کرده که در زمینهٔ دسترسی بازرسان و راستیآزمایی ذخایر هستهای ایران پیشرفتی حاصل نشده است. حلوفصل شدن ابهامات هستهای سوریه با همکاری دولت جدید این کشور بخشی دیگر از گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. خبرگزاری رویترز که نسخهای از گزارش فصلی آژانس بینالمللی انرژی اتمی را دیده، روز چهارشنبه ۱۱ شهریور نوشت آژانس گفته است بازرسانش همچنان نتوانستهاند به تأسیسات هستهای بمبارانشدهٔ ایران بازگردند. بر همین اساس، آژانس بیش از یک سال است پیوستگی اطلاعات خود دربارهٔ موجودی اعلامشدهٔ اورانیوم غنیشدهٔ ایران در تأسیسات آسیبدیده را از دست داده است. در این گزارش خطاب به اعضای شورای حکام آمده است: «کمبود اطلاعات آژانس درباره این مواد هستهای و عدم دسترسی به تأسیسات برای راستیآزمایی آنها مایهٔ نگرانی از منظر اشاعه هستهای است و باید با نهایت فوریت به آن رسیدگی شود.» بر اساس برآورد آژانس، تا پیش از جنگ ۱۲ روزه، ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار داشت. بر اساس شاخص آژانس، این مقدار ماده در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت ۱۰ سلاح هستهای کافی است. از زمان حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در خرداد و تیر ۱۴۰۴ مشخص نیست چه میزان از این اورانیوم غنیشده باقی مانده و میزان دسترسی حکومت ایران به آن چگونه است. پس از حملات، آژانس ابتدا بازرسانش را به دلیل نگرانیهای امنیتی خارج کرد و مقامهای جمهوری اسلامی از همان زمان، با انتقاد از عملکرد آژانس بینالمللی انرژی اتمی در محکوم نکردن این حملات، همکاری با آژانس را تعلیق کردند. شورای حکام آژانس در قطعنامهای از ایران خواست دربارۀ ذخایر اورانیوم خود روشنگری کند حلوفصل شدن ابهامات هستهای سوریه آژانس بینالمللی انرژی اتمی در بخش دیگری از گزارش فصلی خود اعلام کرد که پرسشهای باقیمانده در تحقیقاتش دربارهٔ فعالیتهای هستهای اعلامنشدهٔ سوریه در دوران حکومت خاندان اسد را روشن و حلوفصل کرده است. در این گزارش آمده است که آژانس با دریافت اطلاعات و دسترسیهای لازم از سوی دولت جدید سوریه، توانسته است ابهامات و مسائل پادمانی باقیمانده را که پیشتر به شورای حکام گزارش شده بود، بررسی و برطرف کند. آژانس همچنین از مقامهای جدید سوریه به دلیل «شفافیت و همکاری» در کمک به روشن شدن فعالیتهای هستهای گذشتهٔ این کشور تمجید کرده است. اسرائیل در سال ۲۰۰۷ تأسیساتی اعلامنشده را در استان دیرالزور در شرق سوریه بمباران کرد. آژانس اکنون تأیید کرده است که در آن محل یک راکتور هستهای در حال ساخت بوده و حکومت بشار اسد این راکتور، یک تأسیسات مرتبط با تولید سوخت و محل نگهداری مواد هستهای را برخلاف تعهدات پادمانی سوریه به آژانس اعلام نکرده بود. آژانس همچنین وجود حدود ۷۳ تن فلز اورانیوم طبیعی را در یک محل مرتبط تأیید کرده است که حدود ۵۵ تن آن به شکل میلههای سوخت بوده است. بر اساس گزارش تازه، دولت جدید سوریه اطلاعات مربوط به موجودی این مواد و مشخصات طراحی تأسیسات مربوطه را در اختیار آژانس قرار داده و تمام این مواد هستهای اکنون تحت تدابیر مهار و نظارت آژانس قرار دارند. سوریه اعلام کرده است که این مواد در کشور باقی خواهند ماند. پس از سرنگونی حکومت بشار اسد در اواخر سال ۲۰۲۴، مقامهای جدید سوریه متعهد شدند همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای روشن شدن ابعاد فعالیتهای هستهای گذشته این کشور گسترش دهند. مدیرکل آژانس انرژی اتمی از کشف هزاران کیلوگرم مواد هستهای در سوریه خبر داد
سازنده یکی از فیلمهای ایرانی حاضر در دورهٔ اخیر جشنوارهٔ ونیز میگوید خودش و خانوادهاش با تهدید به مرگ روبهرو شدهاند و او در تبعید زندگی میکند. محسن قرائی این اظهارات را در گفتوگو با نشریه سینمایی «دِدلاین» و در آستانهٔ نمایش فیلم تازهاش با نام «مراقب» در بخش افقهای هشتادوسومین دورهٔ جشنوارهٔ ونیز بیان کرده و گفته است که اگر به ایران بازگردد حتما با حکم زندان روبرو میشود. او در این مصاحبه گفته بود که اموال و داراییهایش در ایران «مصادره» شده است، اما سایت «ددلاین» ساعاتی بعد این بخش از اظهارات آقای قرائی را حذف کرد. فیلم «مراقب» با نام انگلیسی «خانه در حال سقوط» چهارمین فیلم بلند محسن قرائی است که پیشتر با ساخت فیلمهایی چون «خسته نباشید»، «سد معبر» و «بیهمهچیز» در جریان رسمی و مجوزدار سینمای ایران شناخته میشد. او با فیلم «بیهمهچیز» برندهٔ جایزه ویژهٔ هیئت داوران جشنواره فیلم فجر در سال ۱۳۹۹ شد. این سینماگر پیشتر هم برای نوشتن فیلمنامه «قصر شیرین» به کارگردانی رضا میرکریمی به طور مشترک با محمد داودی سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه جشنواره فجر را گرفته بود. عکسهای منتشرشده از فیلم «مراقب» در زمان اعلام نامش در جشنواره ونیز نشان میداد بازیگر زن آن حجاب رسمی ندارد و این اثر هم به نوعی نمایندهٔ دیگری از جریان سینمای غیررسمی ایران محسوب میشود. این اتفاق با واکنشهای انتقادی رسانههای نزدیک به نهادهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی روبرو شد و آنها با بیان اینکه فیلم با دریافت «پروانه ساخت» فیلمبرداری شده بود، خواستار توضیح مسئولان سازمان سینمایی وزارت ارشاد دربارهٔ چگونگی تولید این فیلم شدند. محسن قرائی پس از کسب جایزه سیمرغ بلورین از جشنواره فجر محسن قرائی در گفتوگو با ددلاین تایید کرده که این فیلم را پس از دریافت مجوز ساخته اما گفته است با توجه به حجم تولید، فیلمبرداری مخفیانهٔ فیلم غیرممکن بوده و او نوعی «فیلمنامهٔ جعلی» به مقامها داده تا مجوز فیلمبرداری بگیرد. لاله مرزبان، فرهاد اصلانی، ریما رامینفر و النا خاکباز بازیگران فیلم «مراقب» هستند که براساس اعلام وبسایت جشنواره ونیز، داستانش دربارهٔ یک زندانبان قدیمی است که بهدلیل یک اشتباه نابخشودنی از کار معلق میشود و ناگهان متوجه میشود که دختر بزرگش قصد دارد برای مدل شدن به خارج از کشور مهاجرت کند. او که مصمم است جلوی او را بگیرد، تمام تلاش خود را میکند تا مانع از ترک خانه توسط دخترش شود. محسن قرائی درباره صحنههای با حضور بازیگران بیحجاب به ددلاین گفته است: ««برای صحنههای بدون حجاب، گاهی فقط من و لاله مرزبان و فیلمبردار بودیم، یا گاهی وانمود میکردیم که در حال تمرین یا تکرار هستیم، که این هم امنتر بود». به گفته او، «بزرگترین مسئله، بیش از حجاب، مفهوم فیلم و هسته اصلی داستان بود. رژیم هرگز به ما اجازه ساخت فیلم را نمیداد. این بزرگترین چالش بود». این کارگردان گفته است مضمون فیلم را از سالها قبل در ذهن داشته اما اعتراضهای معروف به «زن، زندگی، آزادی»، «دلیل بهتر و قویتری» برای تبدیل آن به فیلم به او داد. او افزوده است: «همیشه فکر میکردم که با توجه به نحوه برخورد حکومت با دیگران، همسایگانش و همه چیز، جنگ اجتنابناپذیر است. این فیلم به طور غیرمستقیم این را نشان میدهد». علاوه بر فیلم «مراقب»، فیلم «کمی نور» ساختهٔ علی عسگری هم از ایران در جشنواره ونیز حضور دارد. فیلم «کمی نور» که در بخش مسابقه حضور دارد مانند «مراقب» بدون دریافت مجوزهای رسمی در ایران و ترکیه فیلمبرداری شده است. انتخاب این فیلمها بار دیگر غیبت سینمای رسمی ایران در یکی دیگر از جشنوارههای معتبر جهانی را نشان میدهد. از زمان اعتراضهای سال ۱۴۰۱ حضور فیلمهایی که با مجوزهای رسمی حکومتی ساخته و نمایش داده میشوند در جشنوارههای جهانی محدود و کمتعداد شده است و فیلمهایی از جریان سینمای زیرزمینی و غیررسمی به نمایندگان سینمای ایران در این رویدادها تبدیل شدهاند. این فیلمها عموماً بدون رعایت حجاب اجباری بازیگران زن ساخته میشوند و مضامینی عموماً انتقادی و مخالف دربارهٔ شرایط حاکم بر ایران دارند. در هفتههای اخیر انتشار فیلم «بیداد» ساخته سهیل بیرقی در یوتیوب با واکنشهای بسیار گستردهای روبرو شد. این فیلم که مضمونی درباره محدودیتهای حاکم بر خوانندگی زنان در ایران دارد اثر دیگری از جریان غیررسمی سینمای ایران است و سال گذشته برنده جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم کارلوویواری در جمهوری چک شد. میزان استقبال از تماشای این فیلم در یوتیوب و انبوه بحثها و گفتوگوهای پیرامون آن در شبکههای اجتماعی نشان از تاثیرگذاری زیاد آن در مقایسه با آثار جریان رسمی و در حال اکران در سینماها داشت. در این میان وقوع دو جنگ و ادامه حملات آمریکا به ایران همزمان با تشدید مشکلات اقتصادی و وقوع اعتراضهای مرگبار و تبعات پس از آن باعث بحران جدی در اکران سینماهای ایران شده است و شمار تماشاگران سینماها به شکل آشکاری نسبت به سالهای قبل کاهش یافته است. هشتادوسومین جشنوارهٔ فیلم ونیز از دوم تا ۱۲ سپتامبر (۱۱ تا ۲۱ شهریور) در شهر ساحلی ونیز برگزار میشود و امسال جرج کلونی، بازیگر سرشناس، نیز در این جشنواره با دریافت جایزهٔ شیر طلایی افتخاری مورد تقدیر قرار خواهد گرفت. مگی جیلنهال، بازیگر و فیلمساز آمریکایی، ریاست هیئت داوران این دوره را برعهده دارد.
فرماندهی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای آمریکایی شامگاه سهشنبه ۱۰ شهریور موجی از حملات علیه اهداف نظامی سپاه پاسداران در ایران را با موفقیت انجام دادهاند. سنتکام در بیانیهای که بامداد چهارشنبه منتشر کرد، افزود که در این عملیات، مواضع پدافند هوایی، سامانههای راداری، تجهیزات و تأسیسات دریایی، توانمندیهای مینگذاری، و مراکز ارتباطی سپاه پاسداران هدف قرار گرفتند. در این بیانیه تأکید شده که این حملات در پی تلاشهای اخیر سپاه پاسداران برای حمله به کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز و نیروهای نظامی آمریکا انجام شد. ساعاتی قبل از این بیانیه و همزمان با اعلام آغاز عملیات توسط سنتکام، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، نیز هشدار داد اگر جمهوری اسلامی دست به حملات تلافیجویانه بزند، آمریکا در سطحی بالاتر ایران را هدف قرار خواهد داد. او با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت که نیروهای این کشور در حال حمله به اهدافی در ایران در نزدیکی تنگهٔ هرمز هستند و این حملات را «گسترده و قدرتمند» توصیف کرد. دونالد ترامپ نوشت این حملات در واکنش به آنچه «تلاش ناموفق» نیروهای ایرانی برای مینگذاری در تنگهٔ هرمز و شلیک هشت موشک به یک پایگاه نظامی آمریکا در اردن خواند، انجام میشود. او افزود مینهای دریایی مورد اشاره «بهطور کامل جمعآوری یا منفجر شدهاند» و هر هشت موشک شلیکشده به سوی پایگاه آمریکا نیز رهگیری شدهاند. مقامهای اردن پیشتر اعلام کرده بودند هشت موشکی را که وارد حریم هوایی این کشور شده بود رهگیری کردهاند. رئیسجمهور آمریکا همچنین هشدار داد که اگر جمهوری اسلامی به این حملات واکنش نشان دهد، آمریکا بار دیگر «بسیار شدیدتر و در سطحی بالاتر» حمله خواهد کرد. ترامپ در ادامه تهدید کرد که حتی آن حمله نیز «بزرگترین حمله» نخواهد بود و حمله بزرگتری در انتظار است که به گفته او پس از آن «چیز بسیار کمی از جمهوری اسلامی ایران باقی خواهد ماند». ترامپ بازگشت به توافق با ایران را رد کرد دونالد ترامپ پس از اعلام پایان این عملیات، در شبکه اجتماعی خود نوشت برخلاف برخی گزارشها «سعی ندارم ایران را مجبور کنم پای میز مذاکره بیاید.» او افزود: «برایم ذرهای اهمیت ندارد که آنها توافقی را امضا کنند که از نظر خودشان بیارزش است. من وضعیت کنونی را خیلی بیشتر میپسندم؛ وضعیتی که در آن تقریباً کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار داریم و اقتصاد آنها نیز کاملاً در حال فروپاشی است. آنها فقط دارند روندی را که اجتنابناپذیر است، طی میکنند. مردم ایران چه زمانی به پا خواهند خواست و مبارزه خواهند کرد؟» دونالد ترامپ بعد از شروع عملیات نیز در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز هشدار داده بود اگر ایران در واکنش به حملات اخیر آمریکا اقدام تلافیجویانه انجام دهد، «دیگر وجود نخواهد داشت». او گفت: «اگر آنها پاسخ بدهند، با شدت بسیار بیشتری هدف قرار خواهند گرفت... حمله امروز بسیار بزرگ است. اگر برای بار سوم اتفاق بیفتد، آنها بهعنوان یک کشور بهطور کامل از بین خواهند رفت.» رئیسجمهور آمریکا همچنین بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد را رد کرد و گفت: «فکر میکنم توافق با آنها ارزش همان کاغذی که روی آن نوشته شده را هم ندارد. ما فرصتهای زیادی به آنها دادیم.» ترامپ اعلام کرد نیروهای آمریکایی «بخش زیادی از رادارها» در شبکه راداری ایران را منهدم کردهاند؛ از جمله سامانههایی که تهران تلاش کرده بود دوباره آنها را بازسازی کند. ترامپ ادامه داد: «آنها تلاش کردند رادارهایشان را دوباره بازسازی کنند، چون نمیتوانند چیزی ببینند. ما صبر کردیم تا تقریباً آماده شود و بعد آن را هدف قرار دادیم.» رئیسجمهور آمریکا گفت متحدان این کشور در منطقه خلیج فارس پیش از حملات اخیر در جریان قرار گرفته بودند و افزود که رهبران ایران دربارهٔ عزم او دچار اشتباه خطرناکی شدهاند. ترامپ در پایان گفت: «آنها دستبردار نیستند؛ آنها دیوانه و احمقاند.» رئیسجمهور آمریکا روز گذشته وعده داده بود در واکنش به حمله موشکی ایران به نیروهای آمریکایی در اردن، حملات شدیدی علیه ایران انجام خواهد شد. این حملات نیروهای نظامی جمهوری اسلامی واکنش به هدف قرار گرفتن مواضع سپاه پاسداران در جزیره لارک توسط ارتش آمریکا در شامگاه یکشنبه بود. سنتکام گفته بود این حمله «دقیق و محدود» علیه نیروهای مینگذار سپاه پاسداران انجام شد. این نخستین حمله ایالات متحده به اهداف نظامی ایران بعد از حدود یک ماه بود. انفجارها در جنوب ایران دقایقی پیش از اعلامیه ارتش آمریکا، برخی منابع داخلی و خارجی از شنیده شدن صدای انفجار در برخی مناطق جنوبی ایران خبر دادند. خبرگزاری صداوسیما اعلام کرد صدای بیش از پنج انفجار در جزیره قشم و انفجارهای دیگر از سمت تنگه هرمز شنیده شده است. خبرگزاریهای فارس و تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، نیز از شنیده شدن صدای انفجارهایی در مناطقی از بندرعباس، سیریک، کنارک و قشم خبر دادند. استانداری هرمزگان اعلام کرد که در حملهٔ آمریکا به بندر کوهستک سیریک، «در یک مراسم عروسی چهار نفر ازجمله یک کودک چهارساله کشته و ۶۸ نفر مجروح شدهاند». رسانههای ایران همچنین پس از این حمله تصاویری را از انهدام یک دکل مخابراتی با توضیح «دکل مخابراتی شهر کوهستک» منتشر کردند. خبرگزاری تسنیم همچنین به گزارش غیررسمی درباره شنیده شدن صدای انفجار از «فرودگاه قشم» نیز اشاره کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرنا، به نقل از معاون امنیتی و انتظامی استاندار سیستان و بلوچستان از اصابت «چهار پرتابه» در شهرهای چابهار و کنارک خبر داد و نوشت بررسی درباره ابعاد این اتفاق و خسارتهای احتمالی در حال انجام است. رسانههای ایران در ادامه از هدف قرار گرفته شدن فرودگاه جیرفت در جنوب استان کرمان خبر دادند. همچنین فرماندار عسلویه، شهری که مهمترین تأسیسات گاز ایران در آن واقع است، از شنیده شدن صدای انفجار در این شهر خبر داد. یک مقام استانداری خوزستان هم از حمله به نقاطی در این استان خبر داد. ولیالله حیاتی، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان، گفت نقاطی در اطراف شهرهای اهواز و آغاجاری بامداد چهارشنبه هدف «تهاجم موشکی» آمریکا قرار گرفت. همین مقام صبح چهارشنبه از «کشته شدن ۷ نفر و مجروح شدن ۸ نفر» بر اثر حملات موشکی آمریکا به نقاطی از استان خوزستان خبر داد. او بدون ارائه جزئیات بیشر به رسانههای ایران گفت سه نقطه در استان خوزستان هدف حمله قرار گرفتند. صبح چهارشنبه خبرگزاریهای نزدیک به سپاه از کشته شدن «چهار نفر از اعضای هوافضای سپاه» در کرمانشاه و همچنین «سه نیروی بسیجی» در جزیره لاوان خبر دادند. حملات موشکی ایران و افزایش قیمت نفت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بامداد چهارشنبه در واکنش به موج تازه حملات آمریکا، حملات موشکی و پهپادی را علیه اهدافی در چند کشور منطقه انجام دادند. بر اساس گزارشها، بحرین و کویت از جمله کشورهای خلیج فارس بودند که هدف این حملات قرار گرفتند و ایران همچنین اهدافی در اردن و اقلیم کردستان عراق را هدف قرار داد. ارتش کویت اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور با «حملات موشکی و پهپادی متخاصم» مقابله کردهاند و بامداد چهارشنبه آژیرهای هشدار در شهر کویت به صدا درآمد. در بحرین نیز مقامها اعلام کردند پهپادهای ایرانی رهگیری و منهدم شدهاند. ارتش جمهوری ایران گفته است با حملات پهپادهای انتحاری، «تأسیسات راداری و محل استقرار نیروهای آمریکایی در پایگاه هوایی شیخ عیسی در بحرین» را هدف قرار داده است. همزمان سپاه پاسداران اعلام کرد پایگاه تفنگداران دریایی آمریکا در ساحل عقبه در اردن را با موشکهای بالستیک هدف قرار داده است. ارتش اردن اعلام کرد ۱۳ موشک بالستیک وارد حریم هوایی این کشور شدند که ۱۰ فروند آنها رهگیری شد و سه موشک دیگر در مناطق غیرمسکونی سقوط کردند و گزارشی از تلفات منتشر نشد. سپاه پاسداران همچنین مدعی انجام حملات ترکیبی موشکی و پهپادی به پایگاههای آمریکا در اربیل شد؛ ادعای تلفات نیروهای آمریکایی در این حملات تا زمان انتشار گزارشها از سوی آمریکا یا عراق تأیید نشده است. این در حالی است که به دنبال آغاز حملات آمریکا، قیمت جهانی نفت بار دیگر افزایش یافت و صبح چهارشنبه قیمت نفت برنت به هر بشکه ۹۵ و نیم دلار رسید. قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا هم به بشکهای ۹۰ دلار و ۷۵ سنت رسید. این بالاترین قیمت نفت در پنج هفتهٔ اخیر است. افزایش قیمت نفت در دو روز اخیر با شدت گرفتن تنشها میان ایران و آمریکا و حملات به چند نفتکش در تنگه هرمز شدت گرفته است. پیشتر و با اعلام مقامهای آمریکا در عبور نفتکشها از مسیر تحت نظارت ارتش این کشور در تنگه هرمز قیمت نفت کاهش یافته بود. دو نفتکش حامل نفت عربستان سعودی به فاصله کوتاهی در تنگهٔ هرمز هدف قرار گرفتند حملات روز سهشنبه ارتش ایالات متحده ساعاتی بعد از آن انجام شد که منابع امنیت دریایی اعلام کردند دو ابرنفتکش حامل نفت عربستان سعودی شامگاه دوشنبه هنگام عبور از بخش جنوبی تنگهٔ هرمز به فاصله چند دقیقه از یکدیگر هدف اصابت پرتابههای ناشناس قرار گرفتند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده آمریکا در حال «بهدست گرفتن زمام امور» در تنگهٔ هرمز است و هر شب «۳۰ کشتی» از این آبراه عبور میکنند. از سوی دیگر، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی با انتشار یک پیام ویدئویی ساعتی پیش از آغاز حملات تازه ایالات متحده بار دیگر موضع تهران درباره این آبراه را تکرار کرد و گفت: «اجازه عبور از مسیر جنوبی تنگه هرمز را نخواهیم داد.»
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز سهشنبه دهم شهریور خبر داد ایالات متحده این هفته تحریمهایی علیه یک بانک اعلام خواهد کرد و همچنین گفت که تنگۀ هرمز تا دو سال دیگر اهمیت راهبردی خود را از دست خواهد داد. بسنت در حاشیه نشست وزیران و مقامهای ارشد مالی گروه ۲۰ که به میزبانی آمریکا در شهر اشویل در ایالت کارولینای شمالی برگزار میشود، گفت: «احتمالاً این هفته تحریم یک بانک را اعلام خواهیم کرد و هفته بعد نیز یکی دیگر را اعلام میکنیم. ما در این زمینه با متحدان خود در حال گفتوگو هستیم؛ همه آنها پیش آمدهاند و حمایت بسیار خوبی از خود نشان دادهاند.» او اعلام کرد آمریکا همچنین در حال بررسی هدف قرار دادن شرکتهای لیزینگ هواپیما و سایر نهادهایی است که با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همکاری تجاری دارند. بسنت افزود: «ممکن است اینها نهادهای مختلف باشند. ممکن است شرکتهای لیزینگ هواپیما باشند که آنها را بررسی خواهیم کرد. ممکن است هر کسی باشد که با سپاه پاسداران تجارت میکند. ما در حال شناسایی و ردیابی داراییهای سپاه هستیم.» او تأکید کرد: «ما هیچگونه تساهلی نخواهیم داشت. ما این رژیم را از نظر اقتصادی خفه خواهیم کرد.» بسنت روز یکشنبه به خبرگزاری رویترز گفته بود وزارت خزانهداری آمریکا احتمالاً هر هفته تحریمهای ثانویه جدیدی را با هدف افزایش فشار اقتصادی بر ایران اعلام خواهد کرد و تمرکز اولیه این تحریمها بر بانکها خواهد بود. او خبر داد که گام بعدی ممکن است قطع کامل دسترسی یک نهاد از نظام مالی مبتنی بر دلار آمریکا باشد. بسنت: فشار اقتصادی علیه ایران شاید «در چند هفته یا چند ماه» به نقطهعطف برسد وزیر خزانهداری آمریکا در اظهارات روز سهشنبه خود در پیامی خطاب به سپاه پاسداران گفت: «ما میدانیم حسابهای شما در کدام شرکتهای تراستی در جزایر ویرجین بریتانیا قرار دارد. ما خانههای ۱۰۰ میلیون دلاری شما را در سراسر جهان میشناسیم و آنها را مصادره خواهیم کرد.» اظهارات بسنت درباره «بیارزش» شدن تنگۀ هرمز بسنت خبر داد آمریکا در گفتوگوهای خصوصی با چین دربارهٔ راههای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگۀ هرمز رایزنی کرده است. وزیر خزانهداری آمریکا که از روز دوم شهریور کارزار اقتصادی جدیدی علیه ایران با عنوان « عملیات طرد اقتصادی » را آغاز کرده است، درباره وضعیت تنگه هرمز گفت: «ایرانیها تلاش میکنند از تنگه هرمز بهعنوان یک گلوگاه استفاده کنند. این تنگه برای آمریکا گلوگاه نیست، اما برای بسیاری از کشورهای دیگر هست.» او افزود: «این مسئله ظرف دو سال دور زده خواهد شد. در دو سال آینده، تنگۀ هرمز به یک پهنۀ آب بیارزش تبدیل خواهد شد... نفت از طریق خطوط لولهای که از مسیرهای زمینی عبور میکنند منتقل خواهد شد.» در پی جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تردد کشتیها در تنگۀ هرمز که پیش از آن محل انتقال حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع به بازارهای جهانی بود، مختل شده است. پیشتر گزارشهایی درباره قصد کشورهای حاشیه خلیج فارس برای یافتن راههای جایگزین منتشر شده است. عراق که در پی این جنگ بیش از ۸۰ درصد از صادرات نفت خود را از دست داده بود قراردادی یکساله با ترکیه امضا کرده که بر اساس آن، صادرات نفت از اقلیم کردستان عراق، بهویژه کرکوک، به بندر جیهان ترکیه از حجم ۱۷۰ هزار بشکهای کنونی به ۷۵۰ هزار بشکه در روز افزایش مییابد. ظرفیت این خط لوله انتقال، یک و نیم میلیون بشکه نفت در روز است. عربستان سعودی نیز با افزایش ظرفیت صدور نفت از بندر ینبع و از طریق دریای سرخ و تنگۀ بابالمندب، تا پیش از حملات حوثیهای یمن، روزانه حدود چهار میلیون بشکه نفت روانه بازارهای جهانی میکرد. از سوی دیگر، امارات متحده عربی با استفاده از تأسیسات خود در فجیره و بدون نیاز به گذر از تنگۀ هرمز، بخش بزرگی از نفت خود را از خلیج فارس خارج میکند. این در حالی است که طی هفتههای اخیر ایالات متحده و ایران مدعی تسلط بر این آبراه راهبردی هستند.
مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین، روسایجمهور ایران و فدراسیون روسیه، روز سهشنبه ۱۰ شهریور در بیشکک پایتخت قرقیزستان با هم دیدار و گفتوگو کردند. در این دیدار که در حاشیه اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای برگزار شد، دو طرف بر اهمیت روابط دو کشور تأکید کردند. ولادیمیر پوتین با تأکید بر «همبستگی مسکو با مردم ایران» در «مبارزه برای منافع ملیشان»، اهمیت حفظ و تقویت روابط تجاری و اقتصادی دوجانبه، بهرغم فضای سیاسی و امنیتی جاری را خاطرنشان کرد. مسعود پزشکیان هم بهدلیل موضعگیری روسیه در طول جنگ آمریکا و ایران، از ولادیمیر پوتین تشکر کرد. به گفتۀ مسعود پزشکیان، این موضوع نشان میدهد که روابط دو کشور، «استراتژیک و راهبردی» است و نه «روابط عادی». او در حالی از مواضع کرملین درباره جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل تشکر کرده که پیشتر گزارشهای متعدد از کمکهای اطلاعاتی روسیه به جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن مواضع نظامی آمریکا در خاورمیانه منتشر شده است. در روزهای ابتدایی جنگ ۴۰ روزه مقامهای ایالات متحده گزارشی از روزنامه واشینگتن پست را تأیید کردند که بر اساس آن روسیه اطلاعاتی در اختیار ایران قرار داده بود تا از آن برای حمله به نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا در خاورمیانه استفاده کند. بعد از درگیریهای دو هفتهای ایران و آمریکا در تیر ماه و پس از فروپاشی تفاهمنامه اسلامآباد، نیز رئیسجمهور اوکراین اعلام کرد این کشور دریافته که ماهوارههای روسیه به شکل گسترده پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه را رصد کرده و مسکو اطلاعات و تصاویر آنها را برای حملات ایران به این پایگاهها در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده است. این در حالی است که پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین، کییف و متحدان غربیاش تهران را متهم کردند که با ارسال گسترده پهپادهای شاهد به روسیه، نقش زیادی در حملات مخرب علیه شهرهای مختلف اوکراین داشته است. پیوند بحران خلیج فارس با جنگ اوکراین؛ روسیه تا کجا حاضر است از حکومت ایران حمایت کند؟ رئیسجمهور ایران با تأکید بر توان مقابله با آنچه که «یکجانبهگرایی» ایالات متحده خواند، اعمال تحریمها از سوی واشینگتن را «غیرقانونی» و «ناقض قوانین بینالمللی» دانست. در بیانیهای که نهاد ریاستجمهوری ایران در ارتباط با این دیدار منتشر کرد، آمده که سران دو کشور «ضمن بازبینی روابط دو جانبه، راههای تقویت و توسعۀ همکاریها در زمینههای گوناگون را به بحث گذاشتند». او که در سخنرانی خود در این اجلاس از آمادگی ایران برای بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد در صورت انجام تعهدات توسط آمریکا صحبت کرده بود، در دیدار با پوتین نیز اعلام کرد: «اگر آمریکا به تعهدات خود در توافق بازگردد، جمهوری اسلامی ایران نیز آمادگی دارد برای اجرای آن اقدام کند». مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین، اواخر آذرماه پارسال، در آستانۀ اعتراضات گسترده و سراسری ایران هم در ترکمنستان با هم دیدار کرده بودند. پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ۹ اسفند پارسال، روسیه بارها از نیاز به توقف درگیریها و حرکت بهسوی راهحل دیپلماتیک سخن گفته و پس از انعقاد تفاهمنامۀ اسلامآباد هم از آن حمایت کرده بود. ولادیمیر پوتین در اردیبهشتماه هم در دیدار با عباس عراقچی وزیر خارجۀ جمهوری اسلامی در سنپترزبورگ، تأکید کرده بود که مسکو هر آنچه در توان دارد را برای تضمین صلح و امنیت در خاورمیانه انجام خواهد داد.
شرکتهای ناظر بر کشتیرانی جهانی میگویند دو ابرنفتکش حامل نفت عربستان سعودی هنگام عبور از تنگهٔ هرمز به فاصله چند دقیقه از یکدیگر هدف اصابت پرتابههای ناشناس قرار گرفتند. به گزارش خبرگزاری رویترز، شرکت یونانی امنیت دریایی «ماریسکس» روز سهشنبه ۱۰ شهریور اعلام کرد که ابرنفتکش «سیدر» حامل نفت خام عربستان سعودی با پرچم همین کشور شامگاه دوشنبه در حدود ۱۶ مایل دریایی شمال شرقی خصب در عمان مورد اصابت پرتابههای ناشناس قرار گرفت. شرکت امنیت دریایی «وانگارد تک» هم گفته که یک نفتکش دیگر به نام «سنگال پراسپریتی» با پرچم لیبریا دقایقی بعد در حدود ۱۷ مایل دریایی شرق خصب مورد اصابت سه پرتابه ناشناس قرار گرفت. پیشتر سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از حمله به این نفتکش خبر داده و گفته بود که هنگام خروج آن از تنگه هرمز، سه پرتابه به آن اصابت کرده است. بر اساس گزارشها، خدمه این دو نفتکش سالم هستند و هر دو به فاصله کوتاهی از یکدیگر متوقف شدند. دادههای شرکت کپلر نشان میدهد که هر یک از این نفتکشها هفته گذشته دو میلیون بشکه نفت خام عربستان سعودی را از بندر جعیمه در خلیج فارس بارگیری کرده بودند. شرکت یونانی ماریسکس گفته است: «وقوع تقریباً همزمان این دو حمله، نشاندهنده افزایش بیشتر فضای تهدید در مسیر عمان است». ترامپ: شبی ۳۰ کشتی از هرمز میگذرند؛ پزشکیان خواستار بازگشت آمریکا به تفاهمنامه شد این حملات همزمان با اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، صورت گرفت که گفت آمریکا در حال «بهدست گرفتن زمام امور» در تنگهٔ هرمز است و هر شب «۳۰ کشتی» از این آبراه عبور میکنند. سپاه پاسداران این موضوع را رد میکند. اظهارات ترامپ درباره تنگهٔ هرمز پس از دور تازهٔ درگیری مستقیم میان ایران و آمریکا بیان شد. نیروهای آمریکایی یکشنبهشب جزیره لارک در نزدیکی تنگه هرمز را هدف قرار دادند . ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، اعلام کرد این حملهٔ «دقیق و محدود»، علیه نیروهای مینگذار سپاه پاسداران انجام شد که بهگفتۀ آمریکا، تهدیدی قریبالوقوع برای کشتیرانی در تنگه بود. سپاه پاسداران وقوع حمله و تلفات ناشی از آن را تأیید کرد و ساعاتی بعد رسانههای ایران از حملات موشکی و پهپادی به پایگاههای آمریکایی در منطقه خبر دادند. رئیسجمهور آمریکا روز دوشنبه در واکنش به حملات ایران اعلام کرد که ایالات متحده پاسخ داده و ایران را «شدیداً هدف قرار خواهد داد». او با این حال در همان گفتوگو از احتمال مذاکره نیز سخن گفت و اظهار داشت مقامهای جمهوری اسلامی «بهشدت تمایل به دیدار دارند»، هرچند افزود معلوم نیست بتوان روی دستیابی به توافق با تهران حساب کرد. با تشدید دوبارهٔ درگیری میان ایران و آمریکا، قیمت نفت پایهٔ برنت در روز دوشنبه نزدیک به سه درصد افزایش یافت و به ۹۰ دلار و ۴۹ سنت رسید و روز سهشنبه نیز با ادامه روند صعودی خود، به حدود ۹۱ دلار و ۱۵ سنت در هر بشکه رسید.
دونالد ترامپ میگوید آمریکا در حال «بهدست گرفتن زمام امور» در تنگه هرمز است و هر شب «۳۰ کشتی» از این آبراه عبور میکنند. همزمان مسعود پزشکیان اعلام کرد در صورت بازگشت آمریکا به تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد، تهران «بلافاصله» اقدام متقابل خواهد کرد. رئیسجمهور ایالات متحده شامگاه دوشنبه ۹ شهریور در گفتوگو با خبرنگاران در دفتر کاخ سفید، وضعیت تنگه هرمز را «بسیار خوب» توصیف کرد و گفت بهطور میانگین «هر شب ۳۰ کشتی» با کمک نیروی دریایی آمریکا از این آبراه عبور میکنند. او گفت: «داریم زمام امور را به دست میگیریم. دیشب کشتیهای بسیار زیادی با کمک نیروی دریایی عبور کردند و بهطور میانگین هر شب ۳۰ کشتی عبور میکنند.» رئیسجمهور آمریکا افزود که عبور این کشتیها باعث خروج حجم قابلتوجهی نفت از منطقه شده و بهگفتۀ او، به همین دلیل قیمت نفت به اندازهای که برخی انتظار داشتند، افزایش نیافته است. بهای نفت برنت که در آستانه آغاز جنگ ۴۰ روزه در هفتم اسفند ۱۴۰۴ حدود ۷۲ دلار در هر بشکه بود، در ماههای گذشته و با اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز افزایش یافت، اما عمدتاً زیر ۹۰ دلار باقی ماند. با تشدید دوبارهٔ درگیری ایران و آمریکا، قیمت برنت روز دوشنبه نزدیک به سه درصد افزایش یافت و به ۹۰ دلار و ۴۹ سنت رسید و روز سهشنبه نیز با ادامه روند صعودی به حدود ۹۱ دلار و ۱۵ سنت در هر بشکه رسید. اظهارات ترامپ درباره تنگه هرمز پس از دور تازهٔ درگیری مستقیم میان دو کشور مطرح شد. نیروهای آمریکایی یکشنبهشب جزیره لارک در نزدیکی تنگه هرمز را هدف قرار دادند. ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، اعلام کرد این حمله «دقیق و محدود» علیه نیروهای مینگذار سپاه پاسداران انجام شد که بهگفتۀ آمریکا، تهدیدی قریبالوقوع برای کشتیرانی در تنگه بود. سپاه پاسداران وقوع حمله و تلفات ناشی از آن را تأیید کرد و ساعاتی بعد رسانههای ایران از حملات موشکی و پهپادی به پایگاههای آمریکایی در منطقه خبر دادند. گزارشها حاکی است موشکهایی که ایران بهسوی پایگاههای آمریکا در اردن شلیک کرده بود، پیش از رسیدن به اهداف خود رهگیری شدند. امارات متحده عربی نیز ادعای هدف قرار گرفتن یک پایگاه آمریکایی در خاک این کشور را تکذیب کرد. ترامپ پیشتر در واکنش به حملات ایران گفته بود آمریکا «پاسخ» خواهد داد و ایران را «شدیداً هدف قرار خواهد داد». او با این حال در همان گفتوگو از احتمال مذاکره نیز سخن گفت و اظهار داشت مقامهای جمهوری اسلامی «بهشدت تمایل به دیدار دارند»، هرچند افزود معلوم نیست بتوان روی دستیابی به توافق با تهران حساب کرد. رئیسجمهور آمریکا شامگاه دوشنبه نیز بار دیگر ایران را «کشوری شکستخورده» خواند و مدعی شد نیروهای نظامی و اقتصاد جمهوری اسلامی بهشدت آسیب دیدهاند. او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال استفاده از سلاح هستهای علیه ایران، چنین اقدامی را منتفی دانست و گفت «هیچ دلیلی» برای آن وجود ندارد. ترامپ: حملهٔ ایران به اردن را پاسخ خواهیم داد؛ رهبران جمهوری اسلامی باید محاکمه شوند در سوی دیگر، مسعود پزشکیان روز سهشنبه ۱۰ شهریور در نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، آمریکا را به نقض تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد متهم کرد و گفت: «اما اینجانب بهصراحت میگویم چنانچه آمریکا به تعهدات خود در یادداشت تفاهم مزبور بازگردد، جمهوری اسلامی ایران نیز بلافاصله عمل متقابل خواهد کرد.» در حالی است که پیشتر، شورای عالی امنیت ملی ایران شش شرط را برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرده بود که پرداخت «بیکموکاست» خسارتهای دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، برداشتن تحریمها و همچنین آزاد شدن «بیقیدوشرط» داراییهای مسدودشدهٔ ایران جزو آنها بود. مقامهای ایران همچنین در روزهای اخیر گفتهاند تهران با عمان دربارهٔ ترتیبات عبور کشتیها از تنگه هرمز به تفاهم رسیده، اما اجرای این تفاهم به انجام تعهداتی از سوی طرف مقابل، بهویژه آمریکا، بستگی دارد. تفاهمنامه اسلامآباد اواخر خرداد به امضای رؤسای جمهور ایران و آمریکا رسید و زمینهٔ توقف درگیریها و کاهش محدودیتهای کشتیرانی در تنگه هرمز را فراهم کرد. اما در پی حملات منسوب به ایران به چند نفتکش در میانهٔ تیرماه، ارتش آمریکا به مدت دو هفته حملاتی را به نقاط مختلف ایران انجام داد و نیروهای جمهوری اسلامی نیز چند کشور منطقه را با موشک و پهپاد هدف قرار دادند. این درگیریها عملاً تفاهم اسلامآباد را از میان برد و واشینگتن از ۲۳ تیر محاصره دریایی ایران را از سر گرفت. اکنون، با وجود دور تازه حملات متقابل، هر دو طرف همچنان از امکان نوعی توافق سخن میگویند، اما تهران بازگشت به تفاهم پیشین را به اجرای تعهدات آمریکا مشروط کرده و دولت ترامپ نیز همزمان فشار نظامی و اقتصادی بر جمهوری اسلامی را افزایش داده و میگوید شریانهای حیاتی تأمین پول برای جمهوری اسلامی را قطع خواهد کرد. استقبال اتحادیه اروپا از «حفظ فشار» بر حکومت ایران؛ بقائی: نقض حقوق بینالملل است
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اخیراً فاش کرد که آمریکا با کمک «نیروی فضایی» خود «وجببهوجب» تنگهٔ هرمز را زیر نظر دارد؛ اظهاراتی که نقش کمپیداترین بخش ارتش ایالات متحده را در رویارویی با ایران برجسته میکند. در آبراهی که کشتیها با خطر مین، موشک و پهپاد روبهرو هستند، بخشی از اطلاعات مورد نیاز نیروهای آمریکایی از صدها و هزاران کیلومتر بالاتر از سطح زمین میآید. آقای ترامپ در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، در پیامی نوشت : «ما از طریق نیروی فضایی، وجببهوجب نقاط تنگه را زیر نظر داریم؛ همانطور که کوه کلنگ و سه سایت هستهای دیگری که پیشتر نابود شدهاند را زیر نظر داریم. سیاست "تحمل صفر" در قبال مینگذاری بهطور کامل برقرار و در حال اجراست». رئیسجمهور آمریکا دربارهٔ ابزارها، دقت و محدودیتهای این پایش توضیحی نداد، اما به ایران هشدار داد هر کشتی یا قایقی که مین تازهای کار بگذارد، «بلافاصله و بهطور نظاممند» هدف قرار خواهد گرفت. اهمیت این نظارت را میتوان در آمار عبور نفت دید. خبرگزاری رویترز در گزارشی با استناد به دادههای مقدماتی شرکت رهگیری کشتیها، ورتکسا، نوشت که نفت عبوری از تنگهٔ هرمز در روز دوم شهریور حدود پنج میلیون بشکه بوده است؛ در مقایسه با بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند پارسال، یعنی حدود یکپنجم صادرات نفت و گاز جهان. در زمان انتشار آن گزارش، حملات هوایی متقابل آمریکا و ایران برای چند هفته متوقف شده بود، اما حمله به شناورها ادامه داشت. ژنرال گرگوری گانیون، فرمانده نیروهای رزمی نیروی فضایی آمریکا، در رویدادی مجازی در اندیشکدۀ میچل برای مطالعات هوافضا اعلام کرد که نیروی فضایی نقشی کلیدی اما پنهان در رویارویی با ایران ایفا کرده است. او توضیح داد که این نیرو افزون بر هشدار موشکی و هدایت تسلیحات، ارتباطات ماهوارهای مورد نیاز برای هدایت پهپادهای تهاجمی دوربرد را تأمین کرده و مهمتر از همه، توانسته است دست برتر را در جنگ امواج و طیف الکترومغناطیسی دوباره در اختیار ارتش آمریکا بگذارد. او همچنین به تصمیم نیروی فضایی برای افزایش دوبرابری بودجه در سال ۲۰۲۷ اشاره کرد و گفت که هدف از این کار، بالا بردن تابآوری ماهوارهها است. در این برنامه، به جای استفاده از ماهوارههای انگشتشمار و بسیار گرانقیمت که در صورت آسیب جایگزینی ندارند، از شمار زیادی ماهواره کوچکتر استفاده میشود و تعدادی نیز در انبار نگهداری میشوند تا در صورت هدف قرار گرفتن در جریان جنگ، بهسرعت پرتاب و جایگزین شوند. سامانهٔ فروسرخ فضایی آمریکا نقش نیروی فضایی در جنگ آمریکا با ایران از همان روزهای نخست در گزارشهای رسانهای مطرح شده بود؛ عمدتاً در ارتباط با شناسایی پرتاب موشکها و رساندن هشدار به نیروهای مستقر در منطقه. هنگام پرتاب یک موشک، گرمای خروجی موتور آن میتواند در حسگرهای فروسرخ ماهوارهها ثبت شود. دادهها به مراکز زمینی میرسند و پس از پردازش، برای هشدار زودهنگام و پشتیبانی از پدافند موشکی به کار میروند. بنا بر توضیحات رسمی نیروی فضایی ایالات متحده، سامانهٔ فروسرخ فضایی آمریکا برای همین مأموریتها، همراه با گردآوری اطلاعات فنی و آگاهی از میدان نبرد، طراحی شده است. برنت دیوید زیارنیک، افسر بازنشستهٔ نیروی هوایی آمریکا و مدرس پیشین برنامهٔ مرتبط با نیروی فضایی در دانشگاه جانز هاپکینز، در گزارش چهارم مارس «نیویورکپست» توضیح داده بود که این ماهوارهها میتوانند محل پرتاب موشک را شناسایی کرده و به یافتن پرتابگرها کمک کنند. به گفتهٔ او، چنین اطلاعاتی هم برای رهگیری موشکها، از جمله با سامانههایی مانند پاتریوت، کاربرد دارد و هم برای هشدار به نیروها تا به پناهگاه بروند. در این زنجیره، ماهواره موشک را سرنگون نمیکند. وظیفهٔ آن کشف و انتقال اطلاعات است؛ انهدام تهدید را سامانههای پدافندی انجام میدهند. همچنین حسگر فروسرخ با دریافت تابش گرمایی کار میکند، نه با فرستادن پرتویی که موشک را در آسمان بسوزاند. بخشی از این مأموریت، هزاران کیلومتر دورتر از خاورمیانه انجام میشود. پایگاه باکلی در ایالت کلرادو از مراکز اصلی عملیات هشدار موشکی فضایی آمریکاست. کارکنان آن دادههای ماهوارهای را پردازش میکنند و هشدارها را در اختیار فرماندهان و نیروهای آمریکا و متحدانش قرار میدهند. گنبدهای بزرگ و سفیدرنگی که در تصاویر این پایگاهها دیده میشوند، پوشش محافظ آنتنها و تجهیزاتاند. آنچه به اطلاعات فضایی ارزش عملیاتی میدهد، مجموعهای از حسگرها، ارتباطات، پردازش رایانهای و کارکنانی است که باید دادهها را بهسرعت به هشدار قابل استفاده تبدیل کنند. گزارش نیویورکپست در کنار این سامانههای هشدار، از احتمال بهکارگیری جنگافزارهای لیزری در عملیات «خشم حماسی»، یعنی عملیات نظامی هماهنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران، نیز سخن گفته بود؛ عملیاتی که ۹ اسفند پارسال آغاز شد. این روزنامه با استناد به تصاویر منتشرشده از سوی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و برداشت ناظران نظامی نوشت که یک ناوشکن آمریکایی در منطقه ظاهراً به سامانه «هلیوس» مجهز بوده است. این سامانه با متمرکز کردن انرژی لیزر میتواند برای مقابله با تهدیدهایی مانند پهپادها به کار رود. ششمین شاخهٔ نیروهای مسلح ایالات متحده نیروی فضایی ایالات متحده با وجود حضورش در این جنگ، سازمانی نسبتاً تازهتأسیس است. این نیرو ۲۰ دسامبر ۲۰۱۹، در دورهٔ نخست ریاستجمهوری ترامپ، بهعنوان ششمین شاخهٔ نیروهای مسلح ایالات متحده تأسیس شد؛ نخستین شاخۀ از زمان تشکیل نیروی هوایی در سال ۱۹۴۷. هستهٔ اولیه آن بر ساختارها و مأموریتهای فضایی پیشین نیروی هوایی استوار بود. هفت سال پیش از این اعلام شد که نیروی فضایی ایالات متحده آمریکا با انتخاب شبه جزیره عربستان به عنوان تازهترین سرحدات حضور خود، در این منطقه وسیع و پهناور مستقر شده و این نیرو در نخستین استقرار خارجی خود، سربازان را به پایگاه هوایی العُدید قطر اعزام کرده است. آغاز استقرار نیروی فضایی آمریکا در جنوب خلیج فارس اما سابقهٔ استفادهٔ نظامی آمریکا از فضا بسیار قدیمیتر است. از آغاز جنگ سرد و عصر فضانوردی، برنامههای فضایی نیروهای مسلح برای شناسایی، ارتباطات و پشتیبانی از عملیات توسعه یافتند. تشکیل نیروی فضایی به معنای آغاز این فعالیتها نبود بلکه ساختاری تازه برای تمرکز بر آنها ایجاد کرد. در سال ۱۹۸۳، رونالد ریگان «ابتکار دفاع راهبردی»، مشهور به «جنگ ستارگان»، را مطرح کرد؛ برنامهای پژوهشی برای بررسی امکان دفاع در برابر موشکهای بالستیک هستهای با فناوریهای پیشرفته. این طرح یکی از برجستهترین نمودهای پیوند برنامههای فضایی و دفاع موشکی در دوران جنگ سرد بود. در سال ۲۰۰۸ نیز آمریکا یک ماهواره جاسوسی ازکارافتاده خود را در عملیات «برنت فراست» با موشک هدف قرار داد. این رویداد بار دیگر توان ضدماهوارهای آمریکا را به نمایش گذاشت، هرچند نخستین نمونهٔ آن نبود و ایالات متحده در دهه ۱۹۸۰ نیز ماهوارهای را هدف قرار داده بود. امروز دامنهٔ کار نیروی فضایی از هشدار موشکی فراتر میرود. اداره سامانهٔ موقعیتیاب جهانی، جیپیاس، یکی از مأموریتهای آن است؛ زیرساختی که علاوه بر هدایت نیروها و تجهیزات نظامی، در حملونقل، کشاورزی، ارتباطات و زمانبندی مبادلات مالی کاربرد دارد. این نیرو همچنین در رهگیری زبالههای فضایی و حفاظت از سامانههای ماهوارهای نقش دارد. در سوی دیگر، سامانههای زمینی جنگ الکترونیکی در اختیار دارد که برای مختل کردن ارتباطات ماهوارهای دشمن طراحی شدهاند؛ بنابراین مأموریت آن به دریافت اطلاعات و پشتیبانی محدود نمیشود. هواپیمای فضایی بیسرنشین و چندبارمصرف «ایکسـ۳۷بی» نیز بستری برای آزمایش فناوریهای تازه است. در برنامه مأموریت هشتم آن، آزمایش ارتباطات لیزری و ابزارهای ناوبری پیشرفته گنجانده شده بود. ارتباط لیزری در اینجا به انتقال داده مربوط است و نباید با جنگافزار لیزری اشتباه گرفته شود. افق برخی برنامهها حتی از مدارهای معمول زمین فراتر رفته است. آزمایشگاه پژوهشی نیروی هوایی آمریکا در مجموعه طرحهای «اوراکل» روی شناسایی و رهگیری اجسام در فضای میان زمین و ماه کار میکند. این طرحها ماهیت توسعهای و آزمایشی دارند و به معنای استقرار یک شبکه عملیاتی گشتزنی در سراسر مسیر ماه نیستند. در این حوزه، فعالیت نظامی با برنامههای علمی و تجاری همجوار میشود، اما مأموریتها یکسان نیستند: ناسا نهادی غیرنظامی با اهداف پژوهشی و اکتشافی است و نیروی فضایی بر نیازهای دفاعی تمرکز دارد. شرکتهای خصوصی نیز در اجرای مأموریتهای نظامی نقش دارند؛ برای نمونه، مأموریت هشتم ایکسـ۳۷بی با موشک فالکون ۹ اسپیسایکس به مدار فرستاده شد. پشت این گسترش، نگرانی از آسیبپذیری ماهوارهها نیز قرار دارد. توسعهٔ توان ضدماهوارهای چین و روسیه، همراه با امکان ایجاد اختلال و حملات سایبری، زیرساختهایی را تهدید میکند که ارتش و اقتصاد آمریکا به آنها وابستهاند. همین نگرانی از دلایل شکلگیری نیروی فضایی بوده است. در تنگهٔ هرمز، نتیجه عملی این سرمایهگذاریها باید در فاصلۀ میان دیدن یک تهدید و واکنش به آن سنجیده شود: اطلاعات چه زمانی میرسد، چقدر دقیق است و آیا نیروهای حاضر میتوانند بر اساس آن از حمله جلوگیری کنند؟
معاون اجرایی رئیسجمهور ایران بانکها را عامل ۶۷ درصد تورم در کشور معرفی و همزمان اذعان کرد که دولت بهدلیل ناترازی بودجه ناچار به چاپ پول است؛ او همچنین جنگ را عامل دیگری برای تشدید تورم دانست. محمدجعفر قائمپناه روز دوشنبه ۹ شهریور به خبرگزاری ایسنا گفت تورم در بخشهای مختلف اقتصاد ایران بین ۳۰ تا ۸۰ درصد است و تأیید کرد که نرخ تورم مواد غذایی به ۱۲۳ درصد رسیده است. او با این حال جهش قیمت مواد غذایی را ناشی از حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی و تبدیل آن به ارز ۱۴۰ هزار تومانی دانست و گفت این اقدام در ماههای نخست حدود شش درصد تورم به مردم تحمیل کرد. معاون اجرایی رئیسجمهور در عین حال مدعی شد پرداخت ماهانه ۸۰ هزار میلیارد تومان کالابرگ بخشی از فشار ناشی از این افزایش قیمتها را جبران میکند و تورم ۱۲۳ درصدی مواد غذایی بهطور کامل به مردم تحمیل نشده است. سپردههای مردم را صرف برجسازی کردهاند آقای قائمپناه عملکرد بانکها را مهمترین عامل «بیماری مزمن تورم» در ایران خواند و گفت بانکها عامل اصلی تورم در ایران هستند. محمدجعفر قائمپناه در توضیح نقش بانکها در ایجاد تورم گفت بخشی از کسری آنها زمانی شکل میگیرد که وامهای پرداختشده بازگردانده نمیشود و وثیقه دریافتشده نیز ارزش واقعی یا کافی ندارد. به گفته او، در چنین شرایطی بانک که قادر به بازپرداخت پول سپردهگذاران نیست، از بانک مرکزی استقراض میکند و بانک مرکزی نیز برای تأمین این منابع به چاپ پول روی میآورد. هزینه سبد غذایی خانواده چهارنفره در ایران از کل دستمزد یک حداقلبگیر بیشتر شد او تأکید کرد منظورش وامهای خردی مانند وام ازدواج نیست و سپس «بانک آینده» را نمونهای از عملکرد مسئلهساز بانکها معرفی کرد. قائمپناه گفت برخی بانکها پول سپردهگذاران را بهجای فعالیت متعارف بانکی، صرف برجسازی و راهاندازی شرکتهای متعدد کردهاند. معاون اجرایی رئیسجمهور بر همین اساس گفت که بانکها عامل ۶۷ درصد تورم در ایراناند و یکسوم باقیمانده نیز عمدتاً از کسری بودجه دولت ناشی میشود. معاون اجرایی رئیسجمهور همچنین صریحاً گفت: «بهدلیل اینکه بودجهمان ناتراز است، مجبوریم پول چاپ کنیم. پول که چاپ میشود، خودش تورم ایجاد میکند. تا این دو مورد حل نشود، تورم کماکان ادامه دارد.» او جنگ را سومین عامل تشدید تورم دانست و افزود: «حالا مزید بر اینها، جنگ هم اضافه شده است. در هیچ جای دنیا امکان ندارد شما جنگ داشته باشید و تورم نباشد.» چشمانداز «اَبَرتورم» این اظهارات در حالی مطرح شده که عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، روز سهشنبه ادعای کمبود منابع ارزی و احتمال فروپاشی اقتصاد ایران را رد کرد و گفت بانک مرکزی آماده است برای مهار بازار تا دو میلیارد دلار ارز عرضه کند. مقامات آمریکا از جمله دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در هفتههای اخیر و بهخصوص پس از اعلام برنامهٔ فشارهای جدید اقتصادی علیه ایران بارها از احتمال «فروپاشی اقتصاد ایران» گفتهاند. آقای همتی افزایش اخیر نرخ ارز را بیش از آنکه ناشی از «عوامل واقعی» باشد، نتیجهٔ فضای روانی خواند و گفت هفته گذشته نیز ۵۰۰ میلیون دلار به بازار اختصاص یافته است. مسعود نیلی، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف، روز ۲۹ تیرماه در سخنرانیاش در همایش موسوم به «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵»، گفت ایران اکنون در مرحله مابین تورم «مزمن» و «اَبَرتورم» است. رئیسکل بانک مرکزی اما در سخنان روز سهشنبۀ خود گفت به باور او اقتصاد ایران هنوز وارد مرحله ابرتورم نشده و احتمال وقوع آن «ضعیف» است؛ هرچند اذعان کرد که مردم از تورم رنج میبرند و جنگ و آسیبدیدن برخی زیرساختها باعث افزایش بیکاری شده است. این سخنان همزمان با ادامه جهش قیمت ارز بیان شده است. نرخ دلار در بازار آزاد ایران روز سهشنبه ۱۰ شهریور از ۲۱۲ هزار تومان عبور کرد. قیمت دلار یک روز پیش، پس از حمله ارتش آمریکا به مواضع سپاه پاسداران در جزیره لارک و پاسخ متقابل ایران، تا ۲۱۱ هزار و ۷۰۰ تومان افزایش یافته و رکورد تازهای ثبت کرده بود. انتقاد تند سازمان بازرسی؛ «بیش از یک میلیون نفر» در صف وام ازدواج یا فرزندآوری هستند نرخ دلار در بازار آزاد ایران با ثبت رکوردی تازه از ۲۱۰ هزار تومان عبور کرد
اتحادیه اروپا اعلام کرد که به همکاری با ایالات متحده و سایر شرکای بینالمللی و گروه هفت «برای حفظ فشار بر ایران و کمک به کاهش تنش و ثبات منطقهای» ادامه خواهد داد. وزارت خارجه ایران در واکنش، این اتحادیه را به «نقض» حقوق بینالملل و «بیکفایتی سیاسی» متهم کرد. اتحادیه اروپا دوشنبه نهم شهریور و همزمان با آغاز نشست گروه ۲۰ به میزبانی آمریکا در بیانیهای اهلام کرد: «اتحادیه اروپا از تلاشها برای اطمینان از اینکه ایران فعالیتهای بیثباتکنندهٔ خود را متوقف کند و با حسن نیت در مذاکرات صلح شرکت کند، از جمله از طریق فشار اقتصادی بیشتر، شامل عملیات طرد اقتصادی به رهبری ایالات متحده، استقبال میکند.» اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، شامگاه دوشنبه در شبکه ایکس از حمایت اتحادیه اروپا از آنچه «ظالمانهترین تحریمهای غیرقانونی» علیه ایران نامید، انتقاد کرد. سخنگوی وزارت خارجه ایران اضافه کرد که حمایت اتحادیه اروپا از «جنگ اقتصادی آمریکا» علیه ایران «نقض فاحش و جدی حقوق بینالملل است» و افزود تمام کشورهای عضو اتحادیه اروپا «باید در قبال پیامدهای ناشی از مشارکت خود در برابر این اقدام متخلفانه و خلاف قانون پاسخگو باشند». بقائی به جزئیات این پیامدها اشارهای نکرد. او در عین حال افزود این حمایت در شرایطی صورت میگیرد که «اتحادیه اروپا بر اساس مقررات مصوب خودش، اعمال فراسرزمینی قوانین وضعشده از سوی کشورهای ثالث را به رسمیت نمیشناسد و اثربخشی به چنین قوانینی را مغایر با حقوق بینالملل تلقی میکند.» «عملیات طرد اقتصادی» عنوانی است که مقامهای دولت آمریکا بر برنامه فشار اقتصادی تازه علیه جمهوری اسلامی ایران گذاشتهاند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا به خبرگزاری رویترز گفته است در این نشست از وزیران دارایی و رؤسای بانکهای مرکزی کشورهای جهان خواهد خواست تا روابط اقتصادیشان را با ایران قطع کنند، در غیر این صورت با تحریمهای ثانویه آمریکا روبهرو خواهند شد. وزارت خزانهداری آمریکا در قالب این عملیات دامنهٔ اعمال تحریمهای ثانویه مرتبط با ایران را به پنج بخش عمده اقتصادی شامل داراییهای دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی و دامنهٔ احتمال قرار گرفتن اشخاص و شرکتهای خارجی در معرض تحریمهای ثانویه را گسترش داده است.
لیونل مسی، بازیکن تیم ملی فوتبال آرژانتین که این کشور را در سال ۲۰۲۲ به قهرمانی جام جهانی رساند و در فینال ۲۰۲۶ هم نقش کاپیتان را داشت، اعلام کرد از فوتبال ملی کنارهگیری میکند. مسی ۳۹ ساله، دارنده رکورد هشت بار توپ طلا، بهترین گلزن و رکورددار بیشترین بازی برای کشورش است. او روز دوشنبه ۹ اسفند در پستی در اینستاگرام نوشت: «این تصمیم باعث اندوه شد و هنوز هم عمیقاً دردناک است، اما متوجهم که زمان آن فرا رسیده. سوگند یاد میکنم که همیشه همه توانم را گذاشتم؛ نه فقط در این چند سال آخر که همه چیز را بردیم، بلکه قبلتر از آن هم؛ همیشه جنگیدم و همه چیز را در زمین برای این پیراهن گذاشتم تا برایتان شادی بیاورم و کاری کنم که با فوتبال، احساس سربلندی کنید که آرژانتینی هستید». مسی افزود: «وقت رو به پایان است، فصلها بسته میشوند و این فصل برای من بهشدت دردناک است. من عاشق تیم ملی بودهام و همیشه هم عاشقش خواهم بود. من هر چیزی را که در توانم بود ارائه دادهام؛ دیگر چیزی برای ارائه ندارم، ضمن اینکه چند بازیکن جوان عالی در راه هستند که لیاقت حضور در اینجا را دارند». او در ۱۸ سالگی نخستین بازی ملی خود برای تیم بزرگسالان آرژانتین انجام داد و سپس ۲۰۷ بار برای تیم ملی به میدان رفت و ۱۲۵ گل به ثمر رساند. اوج دوران فوتبال او در سال ۲۰۲۲ رقم خورد، زمانی که تیمش را به سومین قهرمانی جام جهانی رساند. مسی ۳۹ ساله، دارنده رکورد هشت بار توپ طلا، بهترین گلزن و رکورددار بیشترین بازی برای کشورش است. قهرانی تیم ملی فوتبال اسپانیا در فینال جام جهانی ۲۰۲۶، وداع رویایی را از مسی گرفت، اما جایگاه او در میان بزرگان فوتبال از مدتها قبل تثبیت شده بود. مسی پس از سالهایی ناکامی با آرژانتین، از جمله شکست در فینال جام جهانی ۲۰۱۴ و سپس پشت سر هم فینالهای کوپا آمریکا، سرانجام اولین جام بزرگ بینالمللی خود را در کوپا آمریکا ۲۰۲۱ بالای سر برد و سپس تیمش را در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر به قهرمانی رساند. این مهاجم سابق بارسلونا و پاری سن ژرمن که اکنون برای اینتر میامی بازی میکند، در سال ۲۰۲۴ یک عنوان دیگر کوپا آمریکا به کارنامه خود افزود و به ششمین جام دست یافت تا یک فصل فوقالعاده را کامل کند. مسی که نخستین بازی ملیاش را در سال ۲۰۰۵ انجام داد، با عبور از سایه کاپیتان قهرمان جام جهانی ۱۹۸۶، دیهگو مارادونا، راه مستقل خود را رفت تا میراث خودش را بسازد؛ به عنوان یک چهره تعیینکننده دیگر در تاریخ فوتبال آرژانتین. مسی در پایان پیامش نوشت: «با آرامش خاطر و غرور میروم، از اینکه، در کنار همتیمیهایم، لحظاتی را برای شما به ارمغان آوردم که زمانی فقط رویایش را داشتیم».
بر اساس طرح «اصلاح قانون مهریه» که مجلس در دستور کار دارد، جلب و پیگرد قضایی مردانی که مهریه پرداخت نمیکنند حذف میشود. نظر شیرین عبادی، حقوقدان در لندن، را در این زمینه پرسیدیم.
تصمیم تازهٔ مجلس شورای اسلامی برای اصلاح قانون نحوۀ اجرای محکومیتهای مالی مربوط به مهریه، بار دیگر این موضوع حساس را به یکی از مناقشهبرانگیزترین مسائل حقوق خانواده تبدیل کرده است. مجلس شورای اسلامی آذرماه ۱۴۰۴ مصوب کرد که سقف کیفری مهریه از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه کاهش یابد؛ به این معنا که بدهی مهریه فقط تا ۱۴ سکه مشمول محکومیتهای مالی است و بیشتر از آن عقوبت کیفری ندارد و تنها بر اساس توان مالی و تمکن مرد سنجیده میشود. در آن زمان، مجلس اعلام کرد با این مصوبه از محکومیت مردان بهخاطر مهریه «حبسزدایی» کرده است اما منتقدان گفتند ایجاد محدودیت برای زنان در دریافت مهریه بدون اصلاح قوانین خانواده و تصویب لایحهٔ امنیت زنان، صرفاً تبعیض علیه زنان را تشدید میکند. اما اکنون مجلس یک گام فراتر رفته و اوایل شهریورماه، با تصویب طرح اصلاح قانون مهریه، «پابند الکترونیکی را بهعنوان جایگزین حبس برای بدهکاران مهریه بیش از ۱۴ سکه که توانایی مالی پرداخت ندارند»، پیشبینی کرده است. همچنین رئیس فراکسیون زنان مجلس تلاش کرد سازوکاری برای بازبینی وضعیت مالی زوج در قانون گنجانده شود؛ امری که نشان میدهد حتی در میان نمایندگان موافق اصلاح قانون، مسئله توازن میان حقوق زن و مرد حلشده نیست. نظام تبعیضآمیز حقوقی علیه زنان و وابستگی اقتصادی آنان به مردان این نوع از امتیازدهی، انتقادهایی را برانگیخته است. سیمین کاظمی، پزشک و جامعهشناس، در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا گفت: «وقتی ۸۶ درصد زنان از نظر اقتصادی غیرفعالاند و درآمد مستقلی ندارند و وابستگی اقتصادی آنان به مردان بهصورت ساختاری شکل گرفته است، محدودیت مهریه میتواند زنان را پس از طلاق با آسیبپذیری و ناامنی اقتصادی بیشتری مواجه کند». سمانه سوادی، فعال برابری جنسیتی، نیز به رادیو فردا میگوید: «حبسزدایی از بدهی مالی، بهخصوص دربارهٔ کسی که واقعاً توان پرداخت ندارد، در اصل میتواند اقدامی بسیار مثبت باشد؛ چون نهتنها عادلانه نیست که فرد ناتوان از پرداخت را زندانی کنیم، بلکه حبس الزاماً هم به وصول بدهی کمکی نمیکند. از این جهت، میشود استدلال مدافعان حبسزدایی را پذیرفت. اما مسئله اینجاست که مهریه هرگز صرفاً موضوع حبس یک بدهکار مالی نبوده است». او میافزاید: «مهریه بخشی از یک نظام حقوقی درهمتنیده است که اجزای مختلف آن به هم مربوطند. زنان حق طلاق ندارند، قانون، ریاست خانواده را در اختیار مرد قرار داده، محل سکونت و حتی اشتغال زن تا حد زیادی به اختیار و اجازه مرد وابسته است، سهم ارث زن و مرد برابر نیست و در پایان زندگی مشترک نیز تقسیم اموال به شکل برابر صورت نمیگیرد. در چنین ساختاری نمیتوانیم مهریه را جدا کنیم و در خلأ دربارهٔ آن تصمیم بگیریم. مهریه یکی از معدود حقوق مالی زنان در این نظام است و اساساً یکی از مهمترین ابزارهایی است که به زن قدرت چانهزنی میدهد». تلاش برای پرداخت مهریه یا تسلط بیشتر بر خانواده؟ مدافعان طرح مجلس میگویند زندانی کردن فردی که واقعاً توان پرداخت بدهی را ندارد، نه تنها طلب زن را وصول نمیکند، بلکه توانایی مرد برای کار کردن و پرداخت بدهی را نیز از میان میبرد. مجلس اصلاح قانون مهریه را تصویب کرد؛ سقف کیفری مهریه فقط تا ۱۴ سکه اما سعید پیوندی، جامعهشناس ساکن فرانسه، به رادیو فردا میگوید: «اینکه فشار کیفری بر مردانی که قادر به پرداخت مهریه نیستند کاهش پیدا کند و مثلاً زندان با پابند الکترونیکی جایگزین شود، به خودی خود میتواند اقدامی انسانی باشد، اما اگر در مقابل، هیچ حمایت جدیدی از زنان ایجاد نشود، نتیجه این خواهد بود که تنها اهرم مالیای که زنان در ساختار فعلی خانواده در اختیار دارند نیز تضعیف شود». او میافزاید: «در کشورهای اروپایی نیز با وجود تغییر قوانین خانواده، حمایتهای اقتصادی از زنان پس از جدایی همچنان وجود دارد؛ چون مسئولیتهایی مانند فرزندآوری و مراقبت از کودکان میتواند زنان را از نظر اقتصادی آسیبپذیر کند؛ بنابراین مسئله این نیست که قانون تغییر نکند؛ مسئله این است که تغییر قانون باید همزمان و متوازن باشد». خانم سوادی نیز تأکید میکند: «مسئله من اساساً مخالفت با حبسزدایی نیست. مسئله این است که حبسزدایی از مهریه نباید به بیاثر کردن این حق مالی برای زنان تبدیل شود؛ حقی که زنان در مواردی از آن برای طلاق گرفتن، گرفتن حضانت فرزندان یا حتی حل مسئله گذرنامه و خروج از کشور استفاده کردهاند. نمیتوانیم این اهرم مالی و قدرت چانهزنی را از زن بگیریم، اما در سایر بخشهای نظام حقوقی هیچ تغییری ایجاد نکنیم. مسئله دقیقاً همینجاست». بنابراین، به گفته کارشناسان، در زمینه مهریه، هرگونه امتیاز به مردان در صورت عدم امتیازدهی به زنان، صرفاً تسلط مرد بر خانواده را بیشتر میکند. برخی منتقدان مهریه که مدافعان اصلاح قانون کنونی نیز هستند، میگویند مهریههای بسیار سنگین در مواردی به تعهداتی غیرواقعی تبدیل شدهاند و کارکرد اصلی خود را از دست دادهاند. مهریه چیست و چه کارکردی داشته است؟ اما مهریه چیست، چه گذشتهای دارد و کارکرد آن در دوران معاصر چه میتواند باشد؟ آقای پیوندی در این زمینه معتقد است که مهریه بازمانده دورانی است که زنان نه استقلال اقتصادی داشتند و نه از پشتوانه مالی دیگری برخوردار بودند. در آن شرایط، مهریه نوعی تضمین برای زندگی زن و یکی از معدود اهرمهای مالی او در برابر مرد بود. سعید پیوندی: اگر قرار باشد مهریه حذف یا محدود شود، این تغییر باید همزمان با اصلاح مجموعه قوانینی باشد که به نابرابری میان زن و مرد دامن میزنند. او میگوید: «امروز شرایط اجتماعی زنان تغییر کرده است. زنان تحصیل میکنند، وارد بازار کار شدهاند و نقش اجتماعی بسیار گستردهتری دارند. اما این تغییرات هنوز به استقلال اقتصادی کامل آنان منجر نشده است. در ایران، محدودیتهای قانونی، خانوادگی و اجتماعی همچنان دسترسی زنان به بازار کار و استقلال مالی را دشوار میکند و قوانین حمایتی مؤثری نیز برای زنان، بهخصوص پس از جدایی، وجود ندارد». این جامعهشناس اضافه میکند: «به همین دلیل، اگر قرار باشد مهریه حذف یا محدود شود، این تغییر باید همزمان با اصلاح مجموعه قوانینی باشد که به نابرابری میان زن و مرد دامن میزنند. زن باید بتواند بدون محدودیت وارد بازار کار شود، از حقوق برابر برخوردار باشد و دولت نیز باید برای زنانی که پس از جدایی، بهویژه در صورت داشتن فرزند، با مشکلات اقتصادی مواجه میشوند، حمایتهای مؤثر ایجاد کند». تضعیف مهریه به «تحکیم بنیان خانواده» منجر میشود؟ همچنین مدافعان مصوبه کنونی، مدام کلیدواژه «تحکیم بنیان خانواده» را به کار میبرند و میگویند که این مصوبه منجر به پایداری خانوادهها میشود. اما سمانه سوادی میگوید: «به نظر من، "تحکیم خانواده" گاهی به اسم رمزی تبدیل میشود برای مجموعهای از قوانینی که در نهایت به فرودستسازی زنان منجر میشوند. اگر قانونی باعث شود زن ابزار اقتصادی و قدرت لازم برای خروج از یک ازدواج را نداشته باشد و مجبور شود در آن ازدواج بماند، آیا واقعاً خانواده را تحکیم کردهایم؟ از نظر من، نه». رئیس کانون سردفتران: به ازای پنج ازدواج، دو طلاق در ایران ثبت میشود این فعال حقوق زنان میافزاید: «خانوادهای که دوامش وابسته باشد به این که یکی از دو نفر هزینهٔ بسیار بیشتری برای خروج بپردازد، یا اساساً امکان خروج نداشته باشد، به دلیل نداشتن توان اقتصادی یا به دلیل اینکه خروج از آن رابطه از نظر عرفی و فرهنگی پذیرفته نیست، خانوادهای "تحکیمشده" نیست». راهحل چیست؟ سیمین کاظمی، پزشک و جامعهشناس، در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا پیشنهاد کرده که بهجای کاهش تعداد سکه دریافتی و حبسزدایی، تقسیم داراییهای حاصل از زندگی مشترک مد نظر قرار گیرد. اما با توجه به نظام کنونی خانواده، آیا چنین راهکارهایی میتواند مؤثر باشد؟ سمانه سوادی میگوید: «زن اساساً نباید برای تأمین امنیت آیندهاش، هنگام ازدواج، به چند سکه مهریه متکی باشد؛ او باید از حقوق کامل و برابر برخوردار باشد». او میافزاید: «اگر روزی در قوانین ما به جایی برسیم که زن و مرد واقعاً شریک اقتصادی یک زندگی مشترک باشند، اموال زندگی مشترک باشد، حق طلاق، حق تعیین محل سکونت و سایر حقوق نیز برابر و مشترک باشد، آنوقت میتوان خیلی راحتتر از حذف یا کاهش نقش مهریه دفاع کرد». اکنون و با توجه به وضعیت اقتصادی ناگوار ایران، دیگر برای بسیاری از زنان، آنچه اهمیت دارد نه تعداد سکههای نوشتهشده در عقدنامه، بلکه این پرسش است که اگر همسرشان از پرداخت مهریه خودداری کند، قانون چگونه آنها را به حقشان خواهد رساند؛ آن هم قانونی که به گفته کارشناسان، عادلانه نیست». انداختن بار به دوش طرف مقابل قانون تازۀ مجلس ظاهراً تلاشی است برای جدا کردن «بدهکاری» از «جرم» و جلوگیری از تبدیل ناتوانی مالی به مجازات کیفری. اما این قانون با هر استدلالی، پرونده مهریههای پرداختنشده را همچنان باز نگه میدارد و صرفاً فشار را از یک طرف برمیدارد و آن را بر دوش طرف دیگر میگذارد. همانطور که سعید پیوندی نتیجهگیری میکند: «اگر فقط تعهدات مردان کاهش پیدا کند، بدون اینکه حقوق و حمایتهای زنان افزایش پیدا کند، این اصلاح به جای کاهش نابرابری، میتواند آن را عمیقتر کند. زنان امروز دیگر حاضر نیستند نابرابریهای گذشته را بپذیرند و قوانین نیز باید متناسب با این واقعیت اجتماعی تغییر کنند».
31 Aug 2026, 14:32 GMTBy بخش بلاروس رادیو اروپای آزاد / رادیو آزادی
مقامهای بلاروس در تلاشاند قانونی تصویب کنند که شهروندان را به ارائهٔ نمونهٔ دیانای به دولت ملزم کند. اما یافتههای بخش بلاروس رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی نشان میدهد که حکومت این کشور، که شهروندانش را تحت نظارت و کنترل شدید قرار داده است، از پیش و بیسروصدا مشغول گردآوری اطلاعات ژنتیکی افرادی است که به آنها سوءظن دارد. میکالای، روزنامهنگار یک رسانهٔ مستقل بلاروس که در خارج از کشور فعالیت میکند، میگوید دو سال پیش از پدر و مادرش در بلاروس نمونهٔ دیانای گرفتهاند. نام واقعی این روزنامهنگار به دلایل امنیتی منتشر نمیشود. پس از آنکه پروندهای کیفری در غیاب او تشکیل شد، پروندهای که به گفتهٔ خودش «انگیزهٔ سیاسی» داشت، پلیس ابتدا مادرش را برای ارائهٔ نمونهٔ دیانای احضار کرد و سپس مأموران به محل زندگی او در روستا رفتند. میکالای میگوید: «مأموران کمیتهٔ تحقیقات به روستای مادرم رفتند و همانجا از او نمونهٔ بزاق گرفتند. چیزی هم با این مضمون گفتند که اگر اتفاقی برای پسرتان بیفتد، با این کار شناسایی او آسانتر میشود». «بیرون از هرگونه چارچوب قانونی» آله آهیئو، وکیل و نایبرئیس انجمن روزنامهنگاران بلاروس، میگوید اکنون روایتهای مشابهی بهوفور شنیده میشود. به گفتهٔ او، «از زندانیان سیاسی و بستگان کسانی که بلاروس را ترک کردهاند، نمونهٔ دیانای جمعآوری میشود» و این کار «بیرون از هرگونه چارچوب قانونی» صورت میگیرد. او میگوید موارد متعددی وجود دارد که در آنها «با فریب، دروغ یا تهدید از افراد نمونهٔ دیانای میگیرند تا در بانکهای اطلاعاتیای ثبت کنند که اساساً غیرقانونیاند». از نگاه این وکیل، قانون پیشنهادی «تلاشی برای قانونی کردن رویهای است که از پیش وجود دارد». عکس آرشیوی از ورودی یک مرکز پلیس بلاروس الکسی ولکوف، رئیس کمیتهٔ دولتی بررسیهای پزشکی قانونی بلاروس، در مصاحبهای که ۲۰ اوت منتشر شد، اعلام کرد این کمیته، پیشنهاد تدوین قانونی را مطرح کرده است که ارائهٔ نمونهٔ دیانای را برای همهٔ شهروندان بلاروس اجباری میکند. او گفت: «نمیگوییم که باید یکباره از همهٔ مردم کشور نمونهٔ دیانای بگیریم. نخست، معتقدیم این کار باید در یک بازهٔ زمانی انجام شود؛ شاید یک، دو، سه یا چهار سال، بسته به گروههایی که مشمول آن میشوند. برخی گروهها در اولویت قرار میگیرند و برای گروههای دیگر ممکن است مهلت دیرتری تعیین کنیم». سخنان ولکوف نشان میداد که برنامهٔ تدوین این قانون هنوز در مراحل اولیه است. با این حال، او گفت: «فعالانه روی این موضوع کار میکنیم و شاهد حمایت همکارانمان در نهادهای انتظامی و دیگر دستگاههای دولتی هستیم». دیانای، مادهٔ ژنتیکی موجود در تقریباً همهٔ سلولهای بدن انسان، مانند اثر انگشتی زیستی و منحصربهفرد عمل میکند. نمونهٔ آن را معمولاً از بزاق میگیرند. الزامی که در غرب همگانی نیست در برخی کشورهای غربی، قانون به پلیس اجازه میدهد از افرادی که به خاطر ارتکاب جرایم سنگین محکوم شدهاند، نمونهٔ دیانای بگیرد. اما در هیچیک از این کشورها همهٔ شهروندان ملزم به ارائهٔ چنین نمونهای نیستند. آهیئو میگوید هنوز روشن نیست مقامهای بلاروس میخواهند از این نمونهها چه استفادهای کنند؛ کشوری که الکساندر لوکاشنکو از سال ۱۹۹۴ در آن قدرت را در دست دارد. لوکاشنکو در تمام این سالها مخالفان را سرکوب کرده است. این سرکوب پس از انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۰ شدت گرفت؛ انتخاباتی که او در آن فرد پیروز اعلام شد، اما بسیاری از شهروندان میگویند نتیجهاش با تقلب به سود او رقم خورد. حکومت به اعتراضهای گستردهای که پس از اعلام نتیجه شکل گرفت، با خشونت پاسخ داد و بسیاری از مخالفان، روزنامهنگاران و دیگر شهروندان ناچار به ترک کشور شدند یا گریختند. آهیئو میگوید: «وقتی هیچ ضابطهٔ قانونی وجود ندارد، فقط خودشان تصمیم میگیرند که چگونه از این دادهها استفاده کنند. کشورهای دیگر هم چنین رویهای دارند، اما در آن کشورها مقررات قانونی و نهادهای پاسخگو وجود دارد. در بلاروس، نیروهای امنیتی میتوانند هر طور که بخواهند از این دادهها استفاده کنند». از حل یک قتل قدیمی تا پرسش دربارهٔ سرکوب سیاسی اولادزیمیر ژیهار، نمایندهٔ «بلپل» (BelPol)، انجمنی متشکل از اعضای پیشین دستگاههای امنیتی بلاروس، میگوید گرفتن نمونهٔ دیانای از برخی افراد در این کشور حتی پیش از اعتراضهای پس از انتخابات ۲۰۲۰ نیز انجام میشد. به گفتهٔ او، این روش در کشف برخی جرایم واقعی مؤثر بوده است. ژیهار میگوید: «شخصاً هنگام کشف یکی از این جرایم حضور داشتم. پروندهٔ قتلی بود که ۲۰ سال از آن میگذشت. یک تهسیگار در میان مدارک پرونده حفظ شده بود. آن را برای بررسی بیشتر فرستادند، فرد مرتبط با آن شناسایی شد و در نهایت معمای قتل حل شد». با این حال، او تردید دارد که ایجاد یک بانک سراسری اطلاعات ژنتیکی در بلاروس، در صورت عملی شدن، برای پیگرد و سرکوب سیاسی کاربرد چندانی داشته باشد. ژیهار میگوید: «پروندههایی که انگیزهٔ سیاسی دارند، اغلب به هیچ مدرکی نیاز ندارند، چون همهچیز از هیچ ساختهوپرداخته میشود؛ بنابراین ابزارهای پیچیدهای مانند بانک اطلاعات دیانای اساساً ضرورتی ندارند». اگر قانون ایجاد یک بانک جامع اطلاعات ژنتیکی شهروندان بلاروس تصویب شود، آن ادامهٔ روندی خواهد بود که با اجرایی شدن قانون ثبت اثر انگشت در سال ۲۰۰۴ آغاز شد؛ قانونی که در نهایت تقریباً همهٔ شهروندان مرد بزرگسال بلاروس را به ثبت اثر انگشت خود ملزم کرد. کارزار اجباری جمعآوری اثر انگشت در سال ۲۰۰۸ آغاز شد؛ پس از انفجار چهارم ژوئیهٔ آن سال در کنسرتی در فضای باز که به مناسبت روز استقلال بلاروس برگزار شده بود. تولید تفنگ تهاجمی جدید بلاروس «با کمک ایران»
ساعاتی بعد از حمله ارتش آمریکا به مواضع سپاه پاسداران در جزیره لارک و سپس پاسخ متقابل ایران، قیمت ارزهای خارجی با باز شدن بازارها در ایران افزایش یافت و نرخ دلار به رقم بیسابقه ۲۱۰ هزار تومان رسید. برخی وبسایتهای اعلام غیررسمی نرخ ارز، بعدازظهر دوشنبه ۹ شهریور، قیمت دلار را حتی تا ۲۱۱ هزار و ۷۰۰ تومان هم نشان دادهاند. همچنین نرخ یورو ۲۴۵ هزار تومان و هر درهم امارات بیش از ۵۷ هزار و ۳۰۰ تومان اعلام شده است. این ارقام رکوردهای تازهای در برابری ارزهای مهم خارجی با ریال ایران محسوب میشود. دور تازه افزایش قیمت ارزهای خارجی در بازار آزاد ایران با اعلام برنامه فشار اقتصادی آمریکا و همچنین به دنبال اعلام امارات متحده عربی در توقف هرگونه مبادله تجاری و مالی با ایران آغاز شد. پیشتر عبدالناصر همتی، رئیس بانک مرکزی ایران، افزایش قیمت ارز را «موقت» و ناشی از «هجمههای تبلیغاتی و جوسازی آمریکا» خوانده و گفته بود: «با برنامهریزی انجام شده مشکلی برای تامین ارز نداریم. از بهمنماه ارز ذخیره کردهایم و ارز مورد نیاز کالاهای اساسی، دارو و صنعت را تا پایان سال تأمین میکنیم.» همزمان با ادامه افزایش قیمت ارز در ایران، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز در پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، به بیارزش شدن پول ملی ایران اشاره کرده و مدعی شد که رقم تورم در کشور به «۳۰۰ درصد» رسیده است. این در حالی است که مرکز آمار ایران روز ششم شهریور اعلام کرد که در مردادماه نرخ تورم نقطه به نقطه در کشور به ۸۹ درصد رسیده و متوسط قیمت «خوراکیها و آشامیدنیها» طی یک سال بیش از ۱۲۷ درصد افزایش داشته است. این مرکز همچنین نرخ تورم مصرفکننده در ۱۲ ماههٔ منتهی به پایان مرداد، نسبت به دوره مشابه سال قبل، را ۶۹.۹ درصد اعلام کرد. همزمان رسانههای ایران اعلام کردند تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی در نامهای به سران سه قوه جمهوری اسلامی از وضعیت بازار ارز انتقاد کردند. خبرگزاری ایسنا گزارش داده که این نمایندگان در نامه خود گفتهاند که نوسان مداوم قیمتها در بازار ارز، طلا و سکه «نااطمینانی را در میان مردم و فعالان اقتصادی افزایش داده است». آنها خواستار شفافیت بانک مرکزی درباره وضعیت فعلی و اعلام برنامههای آن برای مدیریت بازار ارز شدهاند. وضعیت وخیم شاخصهای اقتصادی در ایران در پی جنگ ۴۰ روزه و همچنین اعمال محاصره دریایی توسط ایالات متحده باعث شده تا رئیسجمهور و دیگر مقامهای ارشد دولت جمهوری اسلامی به وجود مشکلاتی مانند گرانی کالاها و کمبود سوخت در کشور اذعان کنند. این موضعگیریها با انتقاد مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، روبهرو شده است. در بیانیهای منسوب به او که روز ششم شهریور منتشر شد، رهبر جمهوری اسلامی با انتقاد تلویحی از «بیان صادقانه ضعفها» توسط مقامهای ارشد دولت، گفته است این کار «کمک بزرگی» به «دشمن» به شمار میرود. در این بیانیه به مشکلات جاری کشور مانند تورم و بیکاری اشاره شده و آنها «لکههای تیره» در «صفحهٔ اقتصاد کشور» توصیف شده بودند که به گفته او باید «بهتدریج کوچک و کوچکتر شود تا آنگاه که بهکلّی محو گردد». ساعتی بعد از انتشار این بیانیه، مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران در گفتوگو با تلویزیون حکومتی خبر داد که قیمت «سهمیه سوم» برای خودروهای شهروندان به ۱۰ هزار تومان افزایش خواهد یافت ولی زمان دقیق این تغییر قیمت را اعلام نکرد.
