گەورەترین گرێبەستی نەوتی جیهان لە نێوان ئەمەریکا و ڤەنزوێلا واژۆکرا
ڕێکەوتنێکی بەرفراوانی وزە لە نێوان کۆمپانیا نەوتییەکانی ئەمەریکا و ڤەنزوێلا ڕۆژی چوارشەممە 1ی نۆ لە کاراکاس بە ئامادەبوونی کریس ڕایت وەزیری وزەی ئەمەریکا و دێلسی ڕۆدریگێز سەرۆکی بە وەکالەتی ڤەنزوێلا واژۆ کرا. کریس ڕایت وەزیری وزەی ئەمەریکا لە مەراسیمی واژۆکردنی گرێبەستەکە وتی: ئەمڕۆ ڕۆژێکی مێژووییە لە ڤەنزوێلا و کاتێکە بۆ ئازادکردنی توانای خەڵکی ئەم وڵاتە. ناوبراو ئەرکی سەرۆک ترامپی لە ڤەنزوێلا بە دامەزراندنی ئاشتییەکی بەردەوام و ڕەخساندنی دەرفەت بۆ ئازادی و دەستەبەرکردنی خۆشگوزەرانی خەڵکی وڵاتەکە وەسف کرد. ئاماژەی بەوەشکرد: بە واژۆکردنی ئەم گرێبەستە ملیارەها دۆلار وەبەرهێنان و هەزاران هەلی کار لە ڤەنزوێلادا دەڕەخسێت بۆ ئەوەی بنەمای ئاشتی و خۆشگوزەرانی لەم وڵاتەدا بخاتە گەڕ. وەزیری وزەی ئەمەریکا سوپاسی کۆمپانیا گەورەکانی ئەمەریکای وەک شێڤرۆن و جەنەراڵ ئێلیکتریک و وەبەرهێنەرانی دیکەی ئەمەریکی کرد و ڕایگەیاند: "ئێمە لەگەڵ ئەم کۆمپانیایانە و دەسەڵاتدارانی ڤەنزوێلا پێکەوە کاردەکەین بۆ فراوانکردنی دەرفەتی خۆشگوزەرانی بۆ خەڵکی ڤەنزوێلا و ئەمەریکا". بەڕێز ڕایت هەروەها جەختی لەسەر پێویستی خێراکردنی گۆڕانکاری ئەرێنی لە ڤەنزوێلا و ڕایگەیاند کە واژۆکردنی ڕێککەوتنی وزە لە نێوان ئەمەریکا و ڤەنزوێلا هۆکارێکە بۆ یارمەتیدانی خەڵک لە ئەمەریکا و لە سەرانسەری جیهان و بەتایبەتی ئەمەریکا بۆ بەدەستهێنانی خۆشگوزەرانی خێراتر. کۆمپانیای شێڤرۆن کە دووەم گەورەترین کۆمپانیای نەوتی ئەمەریکایە، ئەمڕۆ چوارشەممە ڕایگەیاند، لە ماوەی پێنج ساڵی داهاتوودا زیاتر لە حەوت ملیار دۆلار وەبەرهێنان لە ڤەنزوێلا دەکات و زیاتر لە دوو هێندە بەرهەمی نەوتی لەو وڵاتەدا دەگاتە نزیکەی 600 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا. کۆمپانیای شیڤرۆن کە لە ساڵی 1923ەوە لە ڤەنزوێلا کاردەکات، تاکە کۆمپانیای گەورەی نەوتی ئەمەریکایە کە ئامادەیییەکی بەرچاوی لەوێ هەیە. ئەم فراوانکردنە دوای چەند مانگێک دانوستان دێت، جیا لە ڕێککەوتنێک کە هەفتەی ڕابردوو لەلایەن سەرۆک دۆناڵد ترەمپەوە ڕاگەیەندرا بۆ کۆنترۆڵکردنی نزیکەی 65 ملیار بەرمیل لە یەدەگی نەوتی ڤەنزوێلا. کۆمپانیای شیڤرۆن ئاماژەی بەوەشکردووە، زەوی زیاتری پێدراوە لە پشتێنەی نەوتی ئۆرینۆکۆ و مەرجە دارایی و بازرگانی و یاساییەکانی کۆمپانیا هاوبەشەکەی لەگەڵ کۆمپانیای پترۆبراس کە سەر بە دەوڵەتە، باشتر بووە. ئەم کۆمپانیایە لەم دواییانەدا نزیکەی 290 هەزار بەرمیل نەوتی ڕۆژانەی لە ڤەنزوێلا بەرهەم هێناوە کە هەموو ئەو نەوتە هەناردەی ئەمەریکا دەکرێت. کۆمپانیای شیڤرۆن ئاماژەی بەوەشکردووە، پێشبینی دەکات تێچووی بەرهەمهێنان لە خوار ٢٠ دۆلارەوە بۆ هەر بەرمیلێک بمێنێتەوە. مایک ویرت بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای شیڤرۆن ڕایگەیاندووە، کۆمپانیاکە زیاتر لە سەدەیەکە لە ڤەنزوێلا کاردەکات و فراوانکردنی کۆمپانیاکە ڕەنگدانەوەی متمانەی شیڤرۆنە بە سەرچاوە بەرفراوانەکانی وڵاتەکە. کریس ڕایت وتی ڕێککەوتنە نوێیەکان دەتوانن لە چەند ساڵی داهاتوودا بەرهەمهێنانی نەوتی خاو لە ڤەنزوێلا زیاتر لە دوو هێندە زیاد بکەن. هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە زیادبوونی وەبەرهێنان و بەرهەمهێنانی نەوت دەتوانێت یارمەتی دابەزاندنی نرخی نەوت لە هەمان کاتدا هەلی کار و دەرفەتی ئابووری زیاتر بۆ ڤەنزوێلییەکان دروست بکات. وەزیری وزەی ئەمەریکا بە کەناڵی سی ئێن بی سیی ڕاگەیاندووە، بەرهەمهێنانی نەوتی ڤەنزوێلا دەتوانێت تا نیوەی یەکەمی ساڵی داهاتوو لە ڕۆژێکدا یەک ملیۆن و 500 هەزار بەرمیل تێپەڕێنێت و تا کۆتایی ئەم دەیە بگاتە دوو ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا. لە چەند مانگی ڕابردوودا ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی وڵاتەکە لە دەوروبەری یەک ملیۆن و 100 هەزار بۆ یەک ملیۆن و 200 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا بووە، لە کاتێکدا لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا زیاتر لە ٣ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بووە. ئەنجومەنی نیشتمانی ڤەنزوێلا کە پارتی دەسەڵاتدار زاڵە، ڕۆژی سێشەممە پشتگیری لە ڕێککەوتنێکی جیا کرد لەگەڵ ئەمەریکا کە بەکرێدانی 100 ساڵ دەداتە هاوبەشەکانی وزەی شین لە ئەمەریکای باکوور لە 17 کێڵگەی نەوتدا. دیلسی ڕۆدریگێز، سەرۆکی کاتی ڤەنزوێلا ڕایگەیاند، ئامانجی بەرزکردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتە بۆ زیاتر لە ملیۆنێک و 500 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا، جەختیشی لەوە کردەوە کە ڤەنزوێلا بەردەوام دەبێت لە کۆنترۆڵکردنی سامانە سروشتییەکانی. هەروەها سەرۆک ترامپ لە بەیاننامەیەکدا لە بارەی سۆشیال ڕاستییەوە ڕایگەیاندووە، ڕێککەوتنەکە لەگەڵ ڤەنزوێلا دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی نرخی بەنزین لە ئەمەریکا "بەشێوەیەکی بەرچاو".